Geothermie

Er zijn drie basistechnieken waarmee de natuurlijke energie in de bodem kan worden benut:

• open systemen (warmte-koudeopslag);
• gesloten systemen (bodemwarmtewisselaars);
• (diepe) geothermie;

In grote delen van Nederland bevinden zich watervoerende lagen op diepten waar de temperatuur hoog genoeg is om direct of indirect (met een warmtepomp) te benutten. Er zit meer geothermie, ofwel aardwarmte, onder Nederland dan gas, olie en kolen. Geothermie kan dus in een goed deel van de Nederlandse warmtevraag voorzien, zonder hinder, met minimale CO2-emissies en onafhankelijk van de weersomstandigheden.

Hoe werkt geothermie?
Vanaf circa 1,8 kilometer in de aardbodem zijn de watervoerende lagen in onze regio warm genoeg om water van 70oC of meer te produceren. Dat is voldoende om woningen of kassen te verwarmen en om tapwater te leveren zonder gevaar voor legionella. Vanaf circa drie kilometer diepte is de temperatuur hoog genoeg om elektriciteit te produceren. Het afgekoelde water wordt terug in de bodem geïnjecteerd Daar is een dubbele boring (doublet) voor nodig.

Stand van de techniek
De dieptes waarop warm water zich bevindt, zijn ook de dieptes waarop olie en aardgas gewonnen worden. De technieken om het warme water aan het oppervlak te krijgen zijn er dus al. Aardwarmte geeft nauwelijks CO2-emissies. Het is bovendien een zeer rendabele en misschien wel de goedkoopste duurzame energiebron. Bij stijgende prijzen voor fossiele brandstoffen kan geothermie onder gunstige omstandigheden nu al concurreren met aardgas. Geothermische warmtelevering is betrouwbaar, regelbaar en geheel onafhankelijk van externe omstandigheden. Als de putten eenmaal geboord zijn, vraagt de bron heel weinig ruimte en is er ook geen sprake van hinder voor de omgeving.

Marktontwikkeling
In Duitsland zijn onder vergelijkbare geologische condities als in Nederland inmiddels al zo’n dertig tot veertig grote projecten voor diepe geothermie gerealiseerd. De oudste installaties zijn daar al tientallen jaren in bedrijf. Ondiepe geothermie in de vorm van bodemwarmtepompen en warmte/koudeopslag wordt al veel toegepast in Nederland. Sinds enkele jaren staat ook diepe geothermie sterk in de belangstelling. In de zomer van 2007 is het eerste Nederlandse diepe geothermiedoublet gerealiseerd bij tomatenkweker Van den Bosch in Bleiswijk. De eerste mijnwaterenergiecentrale ter wereld voorziet sinds oktober 2008 op twee locaties in Heerlen nieuwbouwwoningen en gebouwen van energie. In de oude mijngangen is geboord tot 800 meter.

Diepe geothermie 2050; Een visie voor 20% duurzame energie voor Nederland
IF technology, TNO en Ecofys hebben in opdracht van Agentschap NL onderzocht hoe diepe geothermie past binnen de energietransitie. De resultaten van deze studie laten zien dat de ondergrond naast de reeds ‘gangbare’ aardwarmte ook grote potentie biedt voor ultradiepe geothermie. De onderzoekers doen aanbevelingen om uiteindelijk de geothermische bedrijfstak een volwaardige rol te kunnen laten spelen binnen de duurzame energie gemeenschap en een substantiële bijdrage te kunnen leveren aan de transitie naar duurzame energie.

Het rapport ‘Diepe geothermie 2050; Een visie voor 20% duurzame energie voor Nederland’.

Wat levert geothermie op?
Bij tomatenkweker Van den Bosch zijn de kosten van het energieverbruik door het gebruik van aardwarmte met ongeveer tachtig procent gedaald. De mijnwaterenergiecentrale in Heerlen zal naar schatting tot 55% minder CO2-uitstoot leiden. De milieuwinst is dus groot. Maar geothermie is kapitaalintensief. Het boren van putten is kostbaar, circa € 1 miljoen per kilometer, en een doublet kost al gauw enkele miljoenen. Dat is alleen economisch rendabel als er voldoende warm water geproduceerd en afgezet kan worden. De geothermietechniek is het effectiefst in combinatie met lagetemperatuur-verwarmingssystemen of cascadesystemen. Ook na een gedegen haalbaarheidsonderzoek blijft er een klein geologisch risico bestaan dat de boring niet oplevert wat verwacht werd.

SEI Risico's dekken voor Aardwarmte
Bij een aardwarmteproject loopt u een klein risico van misboring. Maar aangezien een boring zeer kostbaar is, kan een misboring grote financiële gevolgen hebben. Door gebruik te maken van de regeling SEI Risico's dekken voor Aardwarmte kunt u dat risico voor een groot deel afdekken. Deze regeling is bedoeld voor mensen die gevorderde plannen hebben voor het uitvoeren van een aardwarmteproject. Misboringen worden binnen deze garantieregeling 'verzekerd'.

Stichting Platform Geothermie
De Stichting Platform Geothermie is in 2002 opgericht op initiatief van Agentschap NL. Op de website van de stichting vindt u meer informatie over aardwarmte. U kunt zich ook aanmelden als deelnemer aan het platform.

Meer informatie

• Wet- en regelgeving Bodemenergie
• Stichting Platform Geothermie
• Geothermische Vereinigung
• European Geothermal Energy Council
• International Geothermal Association