Algemeen beleidskader HCFK's, HFK's en SF6

De regelgeving rond HCFK's, HFK's en SF6 is veel omvattend. De informatie op deze pagina's is relevant voor de toepassingen: koelinstallaties, brandbeveiligingssystemen en hoogspanningsschakelaars met HFK's, HCFK's of SF6.

Het beleid richt zich op vier belangrijke pijlers die verder in hoofdlijnen worden beschreven:

• Uitfasering van productie en gebruik (HCFK's)
• Emissiebeheersing (HCFK's, HFK's en SF6)
• Terugwinnen van gassen
• Labelling

De volgende internationale verdragen bepalen grotendeels het Nederlandse beleid:

• Protocol van Montreal (betreft ozonlaagafbrekende stoffen) en de Ozonverordening 1005/2009.
• Protocol van Kyoto (broeikgasgasemissies, waaronder ook de gefluoreerde broeikasgassen) en de Europese F-gassenverordening 842/2006.

Uitfasering van productie en gebruik
De uitfaseringsbepalingen voor productie en gebruik van ozonlaagafbrekende stoffen zijn stringent.
Productie en gebruik van een groot aantal ozonlaagafbrekende stoffen zoals CFK's, in alle toepassingen waarbij emissies vrijkomen [stoffen komen vrij], is al sinds jaar en dag verboden. Een uitzondering wordt hierbij gemaakt voor enkele met name in de verordening genoemde kritische toepassingen.

Voor de productie en het gebruik van HCFK's komt de (harde) uitfaseringsdatum al in zicht:

• Vanaf 1-1-2010 mogen geen nieuw geproduceerde HCFK's meer gebruikt worden. Voor het bijvullen in bestaande installaties mogen uitsluitend nog geregenereerde of gerecyclede HCFK's worden gebruikt. Aan het gebruik van deze geregenereerde of gerecyclede HCFK's zijn bovendien bepaalde voorwaarden verbonden (VO 1005/2009);
• Vanaf 1-1-2015 geldt een algemeen verbod op het gebruik van HCFK's (ook de geregenereerde of gerecyclede) voor vullen of bijvullen van bestaande installaties. Dit betekent dat onderhoud aan bestaande installaties niet meer mogelijk is.

Voor bepaalde toepassingen waar HFK's, PFK's of SF6 inzitten (broeikasgassen), gelden vanuit de F-gassenverordening productverboden. Dit betekent dat toepassingen zoals dubbelglas met SF6, autobanden, etc. niet meer op de Europese markt mogen worden gebracht.
Op dit moment bestaat er voor HFK's en SF6 nog geen uitfaseringsbeleid.

Specifiek: Uitfasering HCFK's (R22 e.a.) bij koelinstallaties
Vooral veel koelinstallaties bevatten nog HCFK’s. Deze HCFK's mogen na 2015 niet meer worden gebruikt. Daarom worden deze installaties vaak omgebouwd zodat ze kunnen werken op HFK-koudemiddelen. Dit brengt niet alleen een verschuiving van de problematiek (van ozonlaagafbrekende stoffen naar broeikasgassen) met zich mee, maar kan ook leiden tot aanzienlijke energienadelen. Het overheidsbeleid stimuleert alternatieve koeltechnieken en natuurlijke koudemiddelen (ammoniak, CO2) voor die koeltoepassingen waarbij dit technisch, economisch en energetisch voordelen biedt. Kijk voor ondersteuning van enkele van deze toepassingen op: broeikasgassen, EIA, MIA/VAMIL, EOS, MJA). 

Emissiebeheersing uit toepassingen waarin HFK's, HCFK's of SF6 gebruikt worden
Een belangrijke peiler voor beleid is de 'emissiebeheersing'. Dit betekent dat zowel de eigenaar van een installatie als de installateur of servicemonteur de (bij wet vastgelegde) plicht heeft om de emissie van HCFK's, HFK's en SF6 uit (werkende) installaties zo veel mogelijk te voorkomen.

Voor de eigenaar betekent deze 'zorgplicht' het volgende:

• Plicht om de installatie volgens een voorgeschreven schema door gediplomeerde personen op lekkage te laten controleren (zie pagina wet- en regelgeving).
• Plicht om bij het einde van de levensduur van de installatie of – voor zover relevant – tijdens onderhoud de stoffen terug te winnen voor vernietiging of hergebruik. Ook hiervoor moet de eigenaar gediplomeerde personen inschakelen.
• Plicht om gecertificeerde bedrijven in te schakelen voor installatie of onderhoudswerkzaamheden.
• Plicht om grote installaties te voorzien van een automatische lekdetectiesysteem.
• Plicht om voor installaties met meer dan 3 kg HCFK's, HFK's of SF6 een logboek bij te houden. Hierin noteert de eigenaar voorgeschreven informatie rond de aanwezige stoffen, de onderhoudshandelingen, de gegevens van het onderhoudsbedrijf en –monteur, etc.
• Plicht om een installatie van een voorgeschreven label te (laten) voorzien.

Bedrijven die onderhouds- of installatiewerkzaamheden verrichten aan installaties die HFK's, HCFK's of SF6 bevatten, moeten een bedrijfscertificaat hebben. Technisch personeel dat werkt met HFK's, HCFK's of SF6 moet voor bepaalde werkzaamheden een wettelijke diploma hebben (zie pagina wet- en regelgeving).

Terugwinnen van HFK's, HCFK's en SF6
Voordat een installatie ontmanteld wordt, moeten HFK's, HCFK's en SF6 door juist gediplomeerd personeel vakkundig uit de installatie verwijderd worden en opgevangen in daarvoor bestemde cilinders. Dit moet ook bij onderhoudswerk als het risico bestaat dat (een deel van) deze gassen uit de systemen zal ontsnappen. Ook dan moeten de HFK's, HCFK's of SF6 eerst uit de installaties worden teruggewonnen en in cilinders opgeslagen.

In de regel zullen de teruggewonnen stoffen vervolgens worden afgevoerd voor vernietiging, of voor regeneratie. In sommige gevallen kunnen de stoffen, na een eenvoudige reinigingsprocedure worden gerecycled en hergebruikt.

Labelling van installaties en cilinders die HFK's, HCFK's of SF6 bevatten
Om de controle op bovenstaande makkelijker te maken én om onderhoudspersoneel te ondersteunen bij het voldoen aan de regels, geldt er een labelplicht voor installaties en (koudemiddel)cilinders.
Het installatielabel geeft informatie over de aard en hoeveelheid van de stoffen die in het systeem aanwezig zijn. Het label wordt verplicht aangebracht door de fabrikant of de installateur. Mogelijk zijn er nog oude(re) installaties zonder label. De eigenaar/gebruiker van de installatie is er dan voor verantwoordelijk dat ook deze van een juist label worden voorzien.

Ook cilinders moeten gelabelled worden. Ook hier geldt dat er specifieke voorschriften gelden voor cilinders die geregenereerde of gerecyclede HCFK's bevatten. Speciale aandacht is er voor het vermelden van het gebruik van geregeneerde of gerecyclede HCFK. Deze vermelding zorgt ervoor dat de inspectie de handelsstromen van gerecyclede of geregenereerde HCFK's kan nalopen en zo in staat is om het uitfaseringsbeleid te controleren.