Checklist Energielabel

Om zelf te oordelen of een gebouw vanaf 1 januari 2013 van een energielabel moet hebben en of dit zichtbaar moet zijn opgehangen, wordt een checklist ontwikkeld. In deze checklist zullen ook de eisen in het kader van het Activiteitenbesluit en de Criteria Duurzaam Inkopen – kantoren worden opgenomen.
 
Binnenkort kunt u de beoordeling ook online uitvoeren of als app op uw smartphone installeren.

Vraag & Antwoord Herziening EPBD

Voor welke gebouwen geldt de labelverplichting precies?
Er bestaan geen adreslijsten van gebouwen die onder de labelplicht voor publieke en overheidsgebouwen vallen. Bij de publieke gebouwen gaat het erom de energieklasse van het gebouw kenbaar te maken aan de bezoekers van dat gebouw. Bij overheidsgebouwen gaat het vooral om de voorbeeldwerking van overheidsinstanties op het gebied van energie en klimaat. Overheidsinstanties zijn ondermeer het Rijk, de provincies, de gemeenten, de waterschappen en publiekrechtelijke bedrijfsorganisaties.

Is er in het geval van verlenging van een huurcontract ook sprake van een transactiemoment waarop een energielabel aanwezig moet zijn?
Nee, alleen bij een daadwerkelijke mutatie (in dit geval een nieuwe huurder) bestaat de verplichting tot het overhandigen van een energielabel.

Wij huren als gemeentelijke dienst tijdelijk één verdieping in een verzamelkantoor. Moet er dan ook een energielabel zichtbaar aanwezig zijn?
Als de totale gehuurde gebruiksoppervlakte die een overheidsinstantie bezet meer dan 500 m2 is, is een energielabel ophangen verplicht. Er kan dus sprake zijn van een pand met bijvoorbeeld 7.000 m2 oppervlak, waarvan slechts 400 m2 door overheid is bezet. In dit geval is een energielabel niet nodig. De Checklist Energielabel Gebouw is een praktisch hulpmiddel om vast te stellen of er sprake is van een verplichte labeling.

Moeten wij een energielabel laten opstellen als wij een gebouw willen verkopen?
De energielabelplicht geldt op het moment van verlijden door de notaris. Om mogelijke vertraging bij het transport te voorkomen, is het raadzaam om tijdig een energielabel te laten opstellen. Bijkomend voordeel is dat een ‘groen’ label een positief effect kan hebben op het verkoop- of verhuurproces, doordat potentiële kopers in toenemende mate inzicht in de energetische gebouwkwaliteit wensen. Het afwezig zijn van een energielabel kan overigens doen vermoeden dat de energetische kwaliteit van het te koop aangebodene niet goed is.

Wat wordt precies verstaan onder 'door publiek bezocht'?
In beginsel betreft het alle utiliteitsgebouwen met een labelplicht die door publiek worden bezocht zonder plicht tot identificatie. Bijvoorbeeld een bankshop wordt wel door publiek bezocht maar het hoofdkantoor van een bank niet.

Wat wordt precies verstaan onder ‘veelvuldig door publiek bezocht’?
In de uitleg van ‘veelvuldig door publiek bezocht’ is geen minimaal aantal bezoekers opgenomen. Er wordt dus geen ondergrens aan het aantal bezoekers gesteld.

Moeten eigenaren van gebouwen die een energielabel hebben, zonder dat er sprake is van nieuwbouw, verkoop of verhuur, het energielabel toch afficheren?
In deze gebouwen is het niet verplicht om het energielabel op te hangen te worden. In de checklist wordt dit duidelijk aangegeven.

Wat kan ik doen als de gebouweigenaar geen energielabel wil laten opstellen?
In een nieuwe huursituatie kan de huurder 10% van de huur inhouden tot het moment dat het gebouw voorzien is van een energielabel. De huurder dient de verhuurder schriftelijk op de hoogte te stellen van een inhouding op de huurprijs die het gevolg is van het ontbreken van het energielabel.

Wie controleert of er een energielabel aanwezig is en of dat ook zichtbaar moet zijn?
Bij het ontbreken van een zichtbaar energielabel in publieke gebouwen en overheidsgebouwen waar het energielabel verplicht zichtbaar aanwezig moet zijn, kan na inwerkingtreding van de Wet kenbaarheid energieprestatie gebouwen door de VROM-Inspectie (vanaf 1 januari 2012: Inspectie Leefomgeving en Transport) een last onder dwangsom worden opgelegd. Aan de overtreder wordt door de inspectie de verplichting opgelegd om een geldsom te betalen, tenzij binnen de gestelde termijn wordt voldaan aan de in de beschikking opgenomen last.
 

Wet- en regelgeving

Energy Performance of Buildings Directive (EPBD)
Regeling Energieprestatie Gebouwen (REG) & Besluit Energieprestatie Gebouwen (BEG)
Wanneer verplicht?
Overgangsregeling EPA
Welke gebouwen?
Representativiteit gebouwen
Overheidsgebouwen
Vrijgestelde gebouwen
Meer informatie
Downloads

Energy Performance of Buildings Directive (EPBD)

De Europese richtlijn energieprestatie van gebouwen (EPBD) (2002/91/EG) is het belangrijkste wetgevende instrument op EU-niveau om energieprestaties van gebouwen te realiseren. De Europese richtlijn heeft tot doel het stimuleren van een verbeterde energieprestatie voor gebouwen in Europa, daarbij rekening houdend met de klimatologische en plaatselijke omstandigheden buiten het gebouw, de eisen voor het binnenklimaat en de kosteneffectiviteit. Volgens deze richtlijn moeten de lidstaten:

• eisen met betrekking tot een algemeen kader voor de methode ter berekening van een geïntegreerde energieprestatie van gebouwen;
• minimumeisen toepassen voor de energieprestatie van nieuwe gebouwen;
• minimumeisen voor de energieprestatie van bestaande grote gebouwen, die ingrijpend gerenoveerd worden;
• zorgen voor de certificering van hun energieprestaties;
• zorgen voor regelmatige inspectie van verwarmingsketels en airconditioningsystemen in gebouwen.

Elk land heeft een zekere mate van vrijheid om de EPBD te vertalen naar de eigen nationale situatie.

De uitwerking van de richtlijn voor de Nederlandse situatie en daadwerkelijke implementatie in Nederland vallen onder de beleidsverantwoordelijkheid van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

Bij de invulling heeft Nederland twee randvoorwaarden geformuleerd:

• het maximaal beperken van de kosten voor overheid en burger;
• het voorkomen van complexe en niet-transparante regelgeving. Concreet betekent dat het zo veel mogelijk gebruiken van bestaande wet- en regelgeving. Alleen waar het niet anders kan, zijn aanpassingen voorgesteld.

Aan de drie eerstgenoemde onderdelen van de richtlijn voldoet Nederland al geruime tijd.
Sinds jaren heeft Nederland een methode voor de berekening van een geïntegreerde energieprestatie van gebouwen. De energieprestatienormering (EPN) voor de nieuwbouw en het energieprestatieadvies (EPA) voor bestaande gebouwen. Bij nieuwbouw moet aan de energetische eisen voldaan worden via de huidige Bouwbesluit-eisen. Het energieprestatieadvies (EPA) en de Energiepremieregeling hebben de afgelopen jaren de toepassing van energiebesparende maatregelen in de bestaande gebouwde omgeving gestimuleerd.

Periodieke installatiekeuringen
Nederland kiest er voor de gebruikers onder meer via voorlichting te stimuleren tot het periodiek uitvoeren van keuringen en het zo nodig vervangen van cv-ketels en airconditioningsystemen. Voor de grote ketels waarop de richtlijn van toepassing is, gelden reeds voorschriften op grond van de Wet milieubeheer. Daarnaast is het in ons land, zowel voor grote als voor kleinere ketels, gebruikelijk om deze jaarlijks te onderhouden.

Regeling Energieprestatie Gebouwen (REG) & Besluit Energieprestatie Gebouwen (BEG)
Volgens de Europese richtlijn energieprestatie van gebouwen (EPBD) moet er (sinds 2008) bij de bouw, verkoop of verhuur in de woning- en utiliteitsbouw een energielabel aanwezig zijn. Na opname is dit tien jaar geldig.

Het geeft inzicht in de energetische toestand van het betreffende gebouw, inclusief mogelijke maatregelen voor verbeteringen. In gebouwen vanaf 1.000 m² waarin overheidsdiensten of -instellingen diensten aan het publiek verlenen moet het energielabel vanaf 1 januari 2009 permanent op een opvallende plaats worden aangebracht.

Nederland heeft de EPBD verder uitgewerkt in het Besluit Energieprestatie Gebouwen (BEG) [8] en de daarop gebaseerde Regeling Energieprestatie Gebouwen (REG) [9].

Wanneer verplicht?
Per 1 januari 2010 is een aangepaste REG van toepassing.

Bij verkoop en verhuur:
Als eigenaar verstrekt u een afschrift van het energielabel voor het gebouw aan de koper/huurder. Dit geldt ook bij de verkoop van een deelnemings- of lidmaatschapsrecht dat recht geeft op het gebruik van een gebouw.

Bij nieuwbouw en renovatie:
De berekening van de energieprestatiecoëfficiënt (EPC) die is gemaakt voor de bouwaanvraag, is een geldig energielabel. De berekening mag maximaal tien jaar oud zijn. Hetzelfde geldt voor renovatie van gebouwen groter dan 1.000 m².

Overgangsregeling EPA
Is er sprake van een energieprestatieadvies (EPA) voor de woning, opgesteld door een gecertificeerd adviseur tussen 1 juli 2002 en 1 januari 2008? Dan volstaat het om dit te overleggen bij transactie. Het advies mag maximaal tien jaar oud zijn.

Welke gebouwen?
Het energielabel is vereist bij nieuwbouw, verhuur en verkoop van:

Woningbouw:

• eengezinswoningen;
• meergezinswoningen;
• recreatiewoningen;
• woongebouw met niet-zelfstandige woonruimten; (het ‘woongebouw met niet-zelfstandige woonruimten’ wordt vanaf 2010 als één gebouw doorgerekend).

Utiliteitsbouw:

• gezondheidszorggebouwen (klinisch en niet-klinisch);
• horecagebouwen;
• kantoorgebouwen;
• bedrijfsverzamelgebouwen;
• bijeenkomstgebouwen;
• onderwijsgebouwen;
• sportgebouwen;
• winkels.

Representativiteit gebouwen
Zeker in de woningbouw zijn veel gebouwen bijna identiek. Daarom is het mogelijk om bij woningen van hetzelfde woningtype de vervolgopname grotendeels te baseren op de opname van een woning van hetzelfde type, een zogeheten 'representatieve' woning.

Vaak is het voldoende om enkele parameters aan te passen. Voorwaarden zijn:

• de energie-index van het gebouw mag niet meer dan 5% afwijken van de energie-index van het vergelijkbare gebouw;
• ieder gebouw heeft een eigen energielabel nodig;
• ieder gebouw moet ter controle van de gegevens worden bezocht.

Overheidsgebouwen
Voor gebouwen die door overheidsinstanties worden gebruikt, geldt met ingang van 1 januari 2009 een speciale verplichting: in het gebouw moet (een voorblad van) het energielabel duidelijk zichtbaar zijn voor het publiek, bijvoorbeeld naast de receptie of de uitgang. Deze verplichting geldt wel voor gebouwen met een totale gebruiksoppervlakte van meer dan 1000 m², gebouwen waarin een overheidsinstantie diensten aan het publiek verleent en gebouwen met grote bezoekersaantallen.

Er is geen vrijstelling voor gebouwen waarvoor een berekening van de energieprestatiecoëfficiënt beschikbaar is. Dit houdt in dat voor deze gebouwen (jonger dan 10 jaar) een energielabel zichtbaar moet zijn voor het publiek. Tot overheidsdiensten of- instelllingen behoren onder meer: ministeries, provinciehuizen, gemeentelijke panden, rechtbanken en waterschappen. Meer leest u hierover in de Checklist Energielabel gebouw, met vervolgchecklist voor overheidsgebouwen [10].

Vrijgestelde gebouwen
Het energielabel is niet vereist bij transactie van:

• woonwagens en onverwarmde logiesgebouwen (bijv. trekkershutten);
• gebouwen met een industriefunctie (bijv. fabriekshallen);
• gebouwen met een overige gebruiksfunctie (zoals schuren en garages);
• tijdelijke bouwwerken (bouwketen, noodwinkels, noodlokalen bij scholen directie- en schaftlokalen op bouwplaatsen);
• gebouwen die worden gebruikt voor erediensten en andere religieuze activiteiten (kerken, moskeeën);
• alleenstaande gebouwen met een gebruiksoppervlakte van minder dan 50 m2.

Meer informatie

• Staatscourant, nr 20824: Regeling energieprestatie gebouwen 2010 [9] (31-12-2009)
• Staatsblad, nr 216: Inwerkingtreding van het Besluit energieprestatie gebouwen [11] (19-06-2007)
• Staatscourant, nr 108: Wijziging Regeling energieprestatie gebouwen [12] (08-06-2007)
• Staatscourant, nr 253: Regeling energieprestatie gebouwen [13] (29-12-2006)
• Staatsblad, nr 608: Besluit energieprestatie gebouwen [8] (24-11-2006)
• Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen, Richtlijn 2010/31/EU van het Europees parlement en de raad van 19 mei 2010 betreffende de energieprestatie van gebouwen (herschikking) (18-06-2010) [7]
• Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen, Richtlijn 2002/91/EG van het Europees Parlement en de raad van 12 december 2002 betreffende de energieprestatie van gebouwen [14] (04-01-2003)

Downloads

• Checklist Energielabel Gebouw [10]
• Kamerbrief, 12 november 2007: Energielabel voor publieke gebouwen [15]
• Factsheet Energielabel ook voor gemeenten verplicht [16]

Flankerend beleid

Subsidies
De overheid stimuleert energiebesparing in woningen en gebouwen met subsidies en financiële regelingen. Het gaat dan bijvoorbeeld om subsidie op duurzame energie, een voordelige lening bij een NHG-hypotheek en groenfinanciering. Kijk op:

• Convenant Meer Met Minder [17]

Meer informatie

• Energiesubsidiewijzer [18] (overzicht subsidies en regelingen)
• Meer met minder [19] (lagere btw voor isolatiemaatregelen)

Layout van het energielabel

Energielabel woning
Energielabel gebouw
Supplement
Geldigheid
Meer informatie
Downloads

Er zijn twee vormen van energielabels voor gebouwen. Er is een specifiek energielabel voor woningbouw en een voor utiliteitsbouw. Er zijn twee vormen van energielabels voor gebouwen. Er is een specifiek energielabel voor woningbouw en een voor utiliteitsbouw. Twee voorbeelden hiervan zijn te vinden onderaan deze pagina.

Een aantal zaken geldt voor beide energielabels:

• Op ieder label staat de energieklasse aangegeven. Als een woning in klasse G valt, zijn er nog veel energiebesparende maatregelen mogelijk. Als een woning in klasse A valt, gaat het om een zuinige woning waar al veel maatregelen zijn uitgevoerd.
• Het energiegebruik wordt uitgedrukt in Megajoules (MJ) en uitgesplitst in elektriciteit (kWh), gas (m³) en warmte (GJ), al naargelang het type installatie(s) dat in de woning/ het gebouw aanwezig is.
• Op het voorblad staan de adresgegevens van het gebouw, de gegevens van de opname, de gegevens van de gecertificeerd adviseur en het logo van de EPBD.
• Onderaan de gegevens staat ook of het label is afgegeven ten gevolge van de opname van een soortgelijke woning of gebouw op basis van representativiteit.
• Op de tweede pagina staan de verbetermaatregelen die geadviseerd worden om een verbetering in energielabelklasse te realiseren. Welke maatregelen zichtbaar zijn hangt af van welke bouwkundige en installatietechnische maatregelen al aanwezig zijn.
• Op de derde pagina is een nadere uitleg van de energielabelklasse en de energie-index te vinden. De energie-index is het berekende getal dat de energetische kwaliteit van het betreffende type woning of gebouw aangeeft. Anders dan op het voorblad is hier ook een A+ en A++ labelklasse inzichtelijk gemaakt voor zeer energiezuinige gebouwen.

Het energielabel voor woningen (Energielabel woning) verschilt op een aantal zaken van het energielabel voor utiliteitsbouw (Energielabel gebouw). In de volgende paragrafen komen de beide energielabels aan bod. Onderaan deze pagina zijn 2 downloads te vinden die de verklarende tekst van de energielabels bevat.

Energielabel woning
Op het voorblad staat naast de energielabelklasse ook het type woning weergegeven. Dit is bijvoorbeeld een rijwoning-tussen of een vrijstaande woning.

Op de tweede pagina staan de verbetermaatregelen die geadviseerd worden om de woning te verbeteren. Er zijn maximaal 13 verbetermaatregelen in het energielabel opgenomen. Bijvoorbeeld de toepassing van HR++glas of de aanschaf van een zonnecollector, de isolatie van buitenmuren of de aanschaf van een HR ketel. Op het energielabel is per geadviseerde maatregel ook een korte toelichting opgenomen.

Energielabel gebouw
Op het voorblad is het energielabel zichtbaar van het bepaalde type gebouw. Het type gebouw geeft de functie van het gebouw weer, bijvoorbeeld een kantoorfunctie. Als twee gebouwen tot hetzelfde type behoren, kunnen de energielabel klassen met elkaar vergeleken worden. Hierbij is het wel van belang om rekening te houden met eventuele andere functies van het gebouw. Een opsomming van de aanwezige functies staat vermeld in de bijlage.

Op het energielabel voor gebouwen wordt naast het weergeven van het energiegebruik in Megajoules per vierkante meter (MJ/m²) ook de CO₂-emissie weergegeven, uitgedrukt in kg/ m². Ook het elektriciteit, gas en warmtegebruik staat weergegeven per vierkante meter.

Op de tweede pagina zijn maximaal 15 verbetermaatregelen opgenomen die geadviseerd worden om een verbetering in energielabelklasse te realiseren.

Supplement
Voor veel gebouwen is in 2008 en 2009 al een label in de oude vorm afgegeven. Bent u eigenaar van zo’n label, dan kunt u vanaf 1 januari 2010 kosteloos een aanvullend document downloaden.

Dit 'supplement' toont de energieprestatiegegevens in de opmaak van het vernieuwde energielabel. De aanvulling is niet verplicht, maar wel handig als leeswijzer. Aanmaken kan via de website van binnenlandse zaken en koninkrijkrelaties. Als bewoner moet u dan enkele extra gegevens invoeren, zoals een specifiekere aanduiding van het woningtype.

Het supplement vermeldt geen energieverbruik uitgesplitst in m³ gas, kWh elektriciteit en MJ warmte. De reden is dat deze uitsplitsing niet is berekend voor het oude label. Wanneer u als gebruiker van het label toch een energie-uitsplitsing wilt, dan heeft u een nieuw energielabel nodig.

Geldigheid
Het oorspronkelijke label blijft rechtsgeldig tot tien jaar na opnamedatum. Het supplement is geen rechtsgeldig energielabel.

Meer informatie

• Energielabel supplement [21]
• Website Rijksoverheid, Energielabel woning [2]

Downloads

• Voorbeeld en uitleg Energielabel gebouw [22]
• Voorbeeld en uitleg Energielabel woning [23]
• Afbeeldingen Energielabelklassen Woningen [24] (zip-bestand)
• Afbeeldingen Energielabelklassen Gebouwen [25] (zip bestand)
  
  
   

Opname energielabel

Alleen een gecertificeerd adviseur mag een energielabel opstellen. Zoekt u een gecertificeerd adviesbedrijf? Neem dan de volgende stappen:

• Ga naar de site van het KBI [26].
• Vink het vak bij 'BRL nummer 9500' aan.
• Vink vervolgens 'vak 1' aan voor het energielabel woningen, of 'vak 3' voor het energielabel utiliteitsgebouwen.
• Vul eventueel de postcode en plaats in.
• Klik op 'zoek'.

De opnemer/adviseur heeft een pasje waarop staat dat hij vakbekwaam is. Hiermee legitimeert hij zich, in combinatie met een wettelijk legitimatiebewijs. Zo weet de klant zeker dat de adviseur bevoegd is.

Representativiteit
Het is mogelijk om een energielabel af te geven op basis van representativiteit. Dat betekent dat de adviseur bij woningen die veel op elkaar lijken (bv appartementen in een flatgebouw) gebruik maakt van de gegevens van een representatief appartement. Elke woning moet altijd bezocht worden door de adviseur om gegevens ter plekke te controleren. Er dient een apart label te worden opgesteld voor elke individuele woning.

Verplichte rapportage opnamegegevens
Het energielabel is gebaseerd op de opnamegegevens van de woning. De adviseur moet die ter beschikking stellen. Ze worden op een aparte bijlage bij het label vermeld. Als de verkoper een energielabel verstrekt zonder opnamegegevens, kan de koper die informatie alsnog kosteloos opvragen bij het adviesbureau dat de keuring heeft verricht.

Meer informatie

• Website KBI, Certificaathouders [26]

Methodiek energielabel

Energielabels moeten worden gemaakt volgens de methodiek zoals beschreven in de ISSO-publicaties 82.1 voor woningen en 75.1 voor utiliteitsgebouwen (aangepaste versie december 2009). Ook de opnamemethodiek staat in deze publicaties beschreven.

Software
Rekensoftware voor energielabels moet voldoen aan BRL 9501 voor het KOMO-attest voor energiegebruik berekeningsmethoden. Bij het opstellen van een energielabel moet voor de berekening van de Energie-Index gebruik worden gemaakt van een geattesteerd rekenprogramma.

Voor rekensoftware-ontwikkelaars is technische informatie beschikbaar:

• Een algemeen document met een beschrijving van het Interface EPBD Auto-afmelden (interface versie 4.00, documentversie 4.3).
• Zes ondersteunende bestanden: één voor handmatig afmelden en vijf voor geautomatiseerd afmelden. Oudere versies zijn op te vragen bij de helpdesk via epbd@agentschapnl.nl [27].

Wilt u software ontwikkelen voor het genereren van energielabels, dan kunt u de nadere specificaties downloaden. De XSD is altijd leidend ten opzichte van het Interface EPBD Auto-afmelden.

Tests
Ontwikkelaars moeten hun rekensoftware testen in de acceptatieomgeving. Dit voorkomt verspreiding van niet-werkende software.

Meer informatie

• Opnamemethodiek voor woningen [28]
• Opnamemethodiek voor utiliteitsbouw [29]

Downloads

• Handleiding Interface EPBD Auto-Afmelden v4.3 [30]
• Informatie voor softwarebouwers Energielabel [31]

Kwaliteit energielabel

BRL 9500
De gecertificeerde bedrijven die het energielabel maken, moeten voldoen aan een aantal kwaliteitseisen zoals vastgelegd in de BRL 9500. Eisen voor de softwareprogramma's staan in de beoordelingsrichtlijn BRL 9501.

De belangrijkste eisen uit de beoordelingsrichtlijn BRL 9500 zijn:

• Enkel bedrijven met een NL-EPBD procescertificaat mogen energielabels afgeven.
• Certificerende Instellingen verstrekken de certificaten.
• Bedrijven kunnen zich voor energielabels of maatwerkadviezen laten certificeren, voor woningbouw of utiliteitsbouw.
• Het energielabel heeft een vaste layout.
• Het energielabel is pas rechtsgeldig na afmelding via de afmelddatabase. Het certificaatnummer moet op het verstrekte energielabel staan. Bekijk meer informatie over het afmelden van energielabels [32].

Een adviesbureau moet een toelatingsonderzoek door een certificatie-instelling laten uitvoeren op het moment dat het bureau:

• minimaal één gediplomeerd EPA-adviseur in dienst heeft;
• een eigen kwaliteitshandboek heeft en werkt volgens de beschreven procedures die voldoen aan BRL 9500;
• beschikt over een softwarepakket met KOMO-attest op basis van BRL 9501;
• daadwerkelijk energielabels heeft uitgevoerd, én deze energielabels heeft gedocumenteerd via de vastgelegde procedures en bijlagen uit het kwaliteitshandboek.

Na het toelatingsonderzoek volgt een schriftelijke rapportage. Op basis daarvan wordt het procescertificaat al dan niet verleend.

De BRL 9500 bestaat uit een algemeen deel en vier delen. In het algemene deel staan de eisen die gelden voor zowel het opstellen van het energielabel als voor maatwerk-advisering, ongeacht de gebouwsoort. De andere delen gaan over specifieke situaties.

• 9500-00 Algemeen
• 9500-01 Energieprestatiecertificaat (energielabel), bestaande woningen
• 9500-02 EPA-maatwerkadvies, bestaande woningen
• 9500-03 Energieprestatiecertificaat (energielabel), bestaande utiliteitsgebouwen
• 9500-04 EPA-maatwerkadvies, bestaande utiliteitsgebouwen

Veelgestelde vragen over BRL 9500 vindt u op website van ISSO [33].

ISSO publicaties
De kwaliteit van het energielabel wordt mede gewaarborgd door de BRL en de ISSO publicaties te volgen en toe te passen bij de opname van het energielabel.
De ISSO-publicaties 75.1 voor utiliteitsbouw en 82.1 voor woningen zijn in gedrukte versie beschikbaar voor marktpartijen en te bestellen bij ISSO [34].

Klachten
Als een particuliere woningeigenaar niet tevreden is over de prestatie van de energieadviseur die het energielabel heeft afgegeven dan kan de woningeigenaar terecht bij het klachtenloket op internet. Het klachtenloket is bereikbaar via de website www.energielabelklachten.nl [20].

De particuliere woningeigenaar dient als volgt te werk te gaan wanneer hij ontevreden is over het opgeleverde energielabel:

1. Hij legt zijn klacht voor aan de energieadviseur van wie hij zijn energielabel ontving.
2. Als hij het niet eens met de reactie van de adviseur, dan richt hij zich tot het klachtenloket op www.energielabelklachten.nl [20]
3. Een onafhankelijke tussenpartij speelt de klacht door naar de meest geschikte behandelaar: KBI (beheerder van de beoordelingsrichtlijnen BRL 9500 en 9501) of de certificerende instelling van de energieadviseur.

Komt men er niet uit, dan verwijst het klachtenloket door naar de geschillencommissie. De BRL 9500 schrijft voor dat gecertificeerde adviseurs bij de geschillenregeling aangesloten moeten zijn.

Meer informatie

• Documenten over BRL 9500 op de website van het www.isso.nl [35]

Opleiding en examen energielabel

Alleen gediplomeerde opnemers en adviseurs mogen energielabels opstellen. Zij dienen een opleiding te volgen en een examen af te leggen. Opnemers mogen nooit energielabels afmelden, alleen opnemen. Tijdens deze opleiding komt de gebouwopname voor een energielabel aan bod. Dit is een andere methode dan die voor de opname voor het maatwerkadvies. Kijk voor meer informatie over de opleiding en aanmelden op de website van het ISSO [36].

Examen
Woningen
Een verplicht examen zorgt ervoor dat het energielabel voor woningen deskundig wordt opgesteld. Het examen is verplicht voor:

• opnemers (die alleen de gebouwgegevens opnemen);
• adviseurs (die de gegevens met behulp van software tot een label verwerken).

Het examen bestaat uit twee onderdelen:

1. Voor de opnemer en adviseur: een toets met veertig meerkeuzevragen voor de algemene kennis over de opname van woningen en de beoordeling. De examenkandidaat moet een woning opnemen aan de hand van foto's en tekeningen.
2. Alleen voor de adviseur: het vertalen van het opnameformulier naar het juiste energielabel, met behulp van geattesteerde software.

Utiliteitsgebouwen
Er is ook een verplicht examen voor adviseurs die energielabels voor utiliteitsgebouwen afgeven. Zij dienen een diploma te hebben. Cito organiseert de examens in opdracht van het KBI. Kijk voor meer informatie over het examen woningen en aanmelden op de website van het KBI [37]. Op www.cito.nl [38] vindt u meer informatie over het examen utiliteitsbouw.

Bewijs van vakbekwaamheid adviseur

• op www.kbi.nl [39] staat bij 'informatie voor particulieren' een lijst vakbekwame opnemers en adviseurs.
• Daarnaast heeft iedere gecertificeerde opnemer of adviseur een pasje waarop staat dat hij vakbekwaam is. Hiermee legitimeert hij zich, in combinatie met een wettelijk legitimatiebewijs.
• Bovendien controleert een certificerende instelling (CI) of de energielabelopnemers en -adviseurs in het bezit zijn van het diploma.

Meer informatie

• Website ISSO [35]
• Website KBI [39]
• Website Cito [38]

Energielabeldatabase

Op 3 oktober 2011 is een nieuwe versie van de energielabeldatabase/ ep-online geïnstalleerd. De belangrijkste wijziging van deze versie is een aanpassing in de useraccounts. Eerder werden useraccounts op organisatieniveau uitgegeven. Vanaf 3 oktober kunnen useraccounts op gebruikersniveau uitgegeven worden. Zie de handleiding voor meer informatie hierover.
 
De belangrijkste wijziging is dat u met de nieuwe versie een persoonlijk useraccount (op gebruikersniveau) kunt krijgen.  Dit in plaats van een account op organisatieniveau. Alle huidige accounts op organisatieniveau worden automatisch aangepast naar persoonlijke accounts.

Instructie accounts ep-online [40]

Iedereen kan een energielabel opvragen via www.ep-online.nl [41], aan de hand van een adres of het afmeldnummer. Dat gaat zo: klik op 'energielabel opvragen'. Geef postcode en huisnummer of het afmeldnummer op en klik op ‘zoek’. Het meest recente afgemelde energielabel wordt nu opgezocht.  
 
Zoekt u meer gegevens over het aantal afgemelde energielabels in Nederland? Kijk dan op de website van Energiecijfers [42].
Voor grootschalige opvraag van energielabels vraagt u een account van de webservice aan. Hiermee ontvangt u de ruwe energielabelbasisgegevens die de organisaties zelf moeten inlezen en bewerken. Agentschap NL biedt hierbij geen inhoudelijke ondersteuning.
 
Medewerkers van Certificerende Instelllingen en adviseurs van gecertificeerde organisaties (certificaathouders) kunnen inloggen in de energielabeldatabase, ook via www.ep-online.nl [41].
Als u energielabels wilt afmelden, logt u eerst in bij de energielabeldatabase. Vervolgens uploadt u het monitoringsbestand en maakt u energielabels rechtsgeldig. Ook kunt u direct vanuit de rekensoftware energielabels afmelden. 

Downloads

• Informatie voor softwarebouwers [31]
• Webservice [43]
• Instructie accounts ep-online.nl en handleiding afmelden energielabels [40]

Veelgestelde vragen afmelden energielabel

1. Wat houdt het afmelden van een energielabel in?
Afmelden houdt in dat u met uw rekensoftware een monitorbestand aanmaakt op basis van de meetgevens van een gebouw. Dit monitorbestand moet u dan uploaden naar het afmeldsysteem. U krijgt direct van het afmeldsysteem een afmeldnummer terug dat op het energielabel moet worden afgedrukt.

2. Wanneer wordt een label afgemeld in het afmeldsysteem?
Na bepaling van de energie-index door de adviseur moet het energielabel worden afgemeld in het afmeldsysteem. Daarna kan het energielabel met afmeldnummer worden afgegeven.

3. Wat kost het om een energielabel af te melden?
Er zijn geen kosten voor het afmelden van de energielabels in het afmeldsysteem.

4. Hoe ontvang ik een unieke inlogcode en een wachtwoord?
Na certificering van uw organisatie door een certificerende instelling kan die instelling u registreren en autoriseren. U ontvangt twee bevestigingsmails. Een e-mail met een activeringslink, gebruikersnaam, tijdelijk wachtwoord om mee in te loggen en een verificatiecode. In de tweede mail krijgt u de gebruikersgegevens. Deze e-mails worden verzonden naar het bij uw certificerende instelling bekende e-mailadres. U moet er zelf voor zorgen dat alle medewerkers van uw organisatie toegang hebben tot dit e-mailadres.

Belangrijk: Deel uw gebruikersnaam, wachtwoord en verificatiecode nooit met derde organisaties om misbruik te voorkomen. Agentschap NL accepteert geen verantwoordelijkheid voor eventueel misbruik dat wordt veroorzaakt door andere organisaties dan de organisatie aan wie de inlogcode is toegekend.

5. Hoe kunnen energielabels afgemeld worden?
Afmelden kan op twee manieren: handmatig en automatisch.

• Voor handmatig afmelden moet u met de rekensoftware een monitoringsbestand genereren. Vervolgens kunt u inloggen op het afmeldsysteem, waar u het bestand kunt uploaden. U krijgt dan direct een uniek afmeldnummer dat moet worden overgenomen in de rekensoftware, zodat dit nummer op het energielabel kan worden afgedrukt.
• Bij automatisch afmelden hoeft u niet zelf in te loggen op het afmeldsysteem, maar communiceert de rekensoftware direct met het afmeldsysteem (hiervoor moet de rekensoftware wel worden ingesteld, vraag uw leverancier). Het monitoringsbestand wordt dan automatisch opgestuurd en het afmeldnummer komt automatisch in de rekensoftware terecht. Uiteindelijk moet het energielabel natuurlijk wel worden afgedrukt.

NB: Instructies voor het afmelden kunt u vinden in de handleiding Afmelden energielabels voor gecertificeerde adviseurs [31] en in de instructie accounts ep-online.nl en handleiding afmelden energielabels [40].
 

6. Wat moet ik doen als ik mijn wachtwoord vergeten ben?
Klik op de link 'mail wachtwoord'. Een e-mail zal naar het al bekende e-mailadres verzonden worden. U moet direct daarna een nieuw wachtwoord invoeren. Bent u ook uw gebruikersnaam kwijt? Neem dan contact op met onze support via de helpdesk EPBD: epbd@agentschapnl.nl [27].

7. Hoe moet ik wijzigingen (in mijn persoonlijke gegevens of wachtwoord) in het afmeldsysteem doorvoeren?
U logt in op het afmeldsysteem. Vervolgens gaat u naar beheertaken en kiest 'eigen gegevens'. Vergeet niet op 'gegevens opslaan' te klikken onderaan de pagina. Uw gebruikersnaam kunt u niet wijzigen. Indien u de gegevens wijzigt, wordt een e-mail naar de accounthouder gestuurd ter bevestiging van de wijzigingen.

8. Ik heb een fout gemaakt met het afmelden? Hoe herstel ik die fout?
Wanneer u een fout heeft gemaakt, kunt u binnen 1 week na de afmelding het label eenvoudig vervangen. U meldt het verbeterde monitoringsbestand af volgens de gebruikelijke procedure. Bij de afmelding geeft ep-online de mogelijkheid terug om het label te vervangen. Kies voor deze optie en de oude gegevens op het label worden overschreven met de nieuwe gegevens. Het certificaatnummer blijft gelijk. Vervangen van een label kan alleen wanneer de adresgegevens en de opnamedatum gelijk zijn gebleven. Wanneer dit niet het geval is, moet het label worden verwijderd. Zie hiervoor verder in de veelgestelde vragen. Let op: vervangen van een label kan alleen binnen 1 week na de afmelding. Na die tijd wordt de mogelijkheid 'vervangen' niet meer teruggegeven bij het afmelden. Kies in GEEN geval voor de optie 'Uitbreiden' om een label te vervangen. Deze optie is alleen bedoeld om een uitbreiding te doen van een referentiewoning.

9. Ik heb een fout gemaakt met het afmelden maar de vervangingsperiode van 1 week is verstreken. Wat moet ik doen?
Wanneer de vervangingsperiode van 1 week na afmelden is verstreken kan een label niet meer worden vervangen. Mocht dat wel gewenst zijn, kunt u een mail sturen naar epbd@agentschapnl.nl [27]. In deze mail geeft u de reden aan waarom u het label wilt vervangen. Ook moet u aangeven om hoeveel labels het gaat die moeten worden vervangen. Wanneer we akkoord gaan, krijgt u tijdelijk een extra rol op uw account. Deze rol geeft u de mogelijkheid om ook na de vervangingsperiode labels te vervangen. Uiteraard geldt dit alleen voor labels die u destijds zelf heeft afgemeld.
 
10. Hoe verwijder ik een energielabel?
In principe kunt u geen energielabel verwijderen. U kunt wel een energielabel vervangen. Alleen labels die een fout hebben in het adres of de opnamedatum kunnen niet worden vervangen. U kunt in dat geval een mail sturen naar epbd@agentschapnl.nl [27] met het verzoek het label te verwijderen. In dezelfde mail dient u te motiveren waarom het label verwijderd moet worden. Ook moet u het oorspronkelijke monitoringsbestand ter controle meesturen met het verzoek.

11. Hoe herstel ik een fout in een label met referentieadressen?
Een fout in een label met referentieadressen kunnen op dezelfde manier worden hersteld als ieder ander label. Lees hiervoor verder bij de vragen 'hoe herstel ik een fout' en 'hoe verwijder ik een label'. Let er wel op dat wanneer u een referentielabel wilt vervangen, u het complete label weer moet afmelden. Ook bij het verwijderen wordt het complete label verwijderd, dus inclusief alle referentiewoningen.

12. Is bij www.ep-online.nl [44] ook het verschil tussen utiliteit en woningen gemaakt?
Als gecertificeerd adviseur heeft u door te klikken op het afmeldnummer toegang tot gedetailleerde informatie. Hieruit kunt u opmaken of het om utiliteit of woningbouw gaat.

Verwarmingssystemen

Artikel 8: Keuring van c.v.-ketels 
Keuring en onderhoud 
Het activiteitenbesluit 
Examen en certificatie 
Verwarmingswijzer
Meer informatie 

Artikel 8: Keuring van c.v.-ketels
In de EPBD is één artikel opgenomen die betrekking heeft op verwarmingssystemen: Artikel 8: keuring van c.v.-ketels. Hierin staat het volgende over verwarmingssystemen vermeld:

Met het oog op de vermindering van het energieverbruik en de beperking van kooldioxide-emissies:

a) 

• nemen de lidstaten de noodzakelijke maatregelen voor het instellen van een regelmatige keuring van c.v.-ketels die werken op niet-hernieuwbare, vloeibare of vaste brandstof en een nominaal vermogen hebben van 20 tot 100 kW. De keuring kan ook worden ingesteld voor ketels die op andere brandstoffen werken;
• dienen c.v.-ketels met een nominaal vermogen van meer dan 100 kW ten minste om de twee jaar gekeurd te worden; voor gasketels kan deze periode verlengd worden tot vier jaar;
• stellen de lidstaten voor verwarmingsinstallaties met ketels met een nominaal vermogen van meer dan 20 kW die ouder zijn dan 15 jaar, de noodzakelijke maatregelen vast voor een eenmalige keuring van de gehele verwarmingsinstallatie. Aan de hand van deze keuring, die een beoordeling dient te omvatten van het rendement van de ketel en van de ketelgrootte ten opzichte van de verwarmingsbehoeften van het gebouw, adviseren de deskundigen de gebruikers over vervanging van de ketels, andere wijzigingen van het verwarmingssysteem en alternatieve oplossingen.

b)

nemen de lidstaten de noodzakelijke maatregelen om ervoor te zorgen dat de gebruikers geadviseerd worden over vervanging van de c.v.-ketels, andere wijzigingen van het verwarmingssysteem en alternatieve oplossingen, die keuringen kunnen inhouden om de doeltreffendheid en de juiste grootte van de ketel te beoordelen. Deze aanpak dient bij benadering hetzelfde resultaat op te leveren als het bepaalde onder a). De lidstaten die voor deze optie kiezen, brengen bij de Commissie om de twee jaar verslag uit over de gelijkwaardigheid van hun benadering.

Nederland heeft gekozen voor optie b van dit artikel binnen de Richtl?n 2002/91/EG (EPBD 2003) en wil dat de kosten en de administratieve lasten die de implementatie hiervan met zich mee brengt geminimaliseerd worden. Daarom dient bij de invulling van deze verplichting voor verwarmingsystemen zoveel mogelijk aangesloten te worden op bestaande regelgeving en op bestaande instrumenten.

In Nederland wordt daarom aangesloten op het Besluit Emissie-eisen Middelgrote Stookinstallaties (BEMS) en de eisen uit het Activiteitenbesluit met betrekking tot energiebesparing en het nemen energiebesparende maatregelen. Hiermee voldoet Nederland aan artikel 8 van de EPBD.

Keuring en onderhoud
Middelgrote stookinstallaties (gasgestookte stookinstallaties met een nominaal vermogen van meer dan 100 kW en niet gasgestookte stookinstallatie met een nominaal vermogen van meer dan 20 kW) moeten sinds 1 april 2010 voldoen aan het Besluit Emissie-eisen Middelgrote Stookinstallaties (BEMS) [45].

In het BEMS zijn eisen opgenomen voor de NO_x-, SO₂- en stofemissies van middelgrote stookinstallaties. Voor gasmotorinstallaties worden ook eisen aan de emissie van onverbrande koolwaterstoffen gesteld. Voor nieuwe installaties, dat zijn installaties die na 1 april 2010 in bedrijf worden genomen, gelden de emissie-eisen per direct. Voor bestaande installaties - op een aantal uitzonderingen na-, worden de emissie-eisen op 1 januari 2017 van kracht. Tot die datum blijven de eisen in het Bees B (het Besluit emissie-eisen stookinstallaties B) of de vergunning van kracht. Op 1 april 2010 is het Bees B in principe ingetrokken en vervangen door het BEMS. Echter op grond van het BEMS blijven voor installaties die op 1 april 2010 al in werking waren, de emissie-eisen van het Bees B van kracht tot 1 januari 2017.

In het BEMS zijn ook voorschriften opgenomen met betrekking tot keuring en onderhoud. Er geldt een keuringsplicht en als keuring uitwijst dat het nodig is, een onderhoudsplicht. De stookinstallaties worden periodiek gekeurd en onderhouden op veilig functioneren, optimale verbranding en energiezuinigheid. Hiermee worden de risico's op luchtverontreiniging (CO, NO_x, SO₂, fijn stof en C_xH_y), explosiegevaar en energieverspilling beperkt. Ook worden de bescherming van het milieu en gezondheid verbeterd. Een keuring omvat daarom onder andere de afstelling voor verbranding, het systeem voor de toevoer van brandstof en verbrandingslucht en de afvoer van verbrandingsgassen.

Voor toepassing van het BEMS is een informatieblad [46] beschikbaar waarin de verschillende aspecten nader zijn toegelicht en uitgewerkt. Met behulp van BEMS-digitaal [47] kan worden vastgesteld of de emissies van een stookinstallatie onder het BEMS vallen.

Het activiteitenbesluit

Ondernemers zijn volgens artikel 2.15 van het Activiteitenbesluit [48] wettelijk verplicht om alle energiebesparende maatregelen te realiseren. Deze wettelijke plicht is alleen van toepassing als aan de onderstaande toetsingscriteria wordt voldaan:

• Het bedrijf een minimaal jaarlijks elektriciteitsverbruik van 50 000 kWh heeft.
• Het bedrijf een minimaal jaarlijks verbruik van 25 000 m3 aan aardgasequivalenten aan brandstoffen.
• De energiebesparende maatregel een terugverdientijd heeft van vijf jaar (of minder).

In eerste instantie moet een ondernemer zelfstandig aan de slag gaan met het realiseren van energiebesparende maatregelen in de bedrijfsvoering (zelfredzaamheid). De gemeente blijft echter nadrukkelijk ‘het bevoegd gezag' en bepaalt of de ondernemer voldoende invulling geeft aan de verantwoordelijkheid en zelfredzaamheid.

Door een actief toezicht op het naleefgedrag van ondernemers met betrekking tot artikel 2.15 kan het bevoegd gezag een bijdrage leveren aan energie-efficiëntieverbetering bij bedrijven. Tegelijkertijd wordt daarmee een belangrijke bijdrage geleverd aan het klimaatbeleid van Nederland.

Examen en certificatie
Op dit moment worden er vanuit de huidige EPBD nog geen kwaliteitseisen gesteld aan inspecteurs van stookinstallaties en de uitvoering van inspecties. Echter vanuit de herziene EPBD (die uiterlijk in 2013 geïmplementeerd moet zijn) worden wel kwaliteitseisen gesteld aan deze inspecteurs en de controle op de uitvoering van inspecties.

Vanuit de aanbiedende markt bestaat er al een kwaliteitssysteem voor inspecties van stookinstallaties (het SCIOS-certificatiesysteem) die voor een deel aansluit bij de verplichting van de herziene EPBD.

Stichting Certificatie Inspectie en Onderhoud Stookinstallaties (SCIOS [49]) beheert een kwaliteitssysteem op het specifieke werkterrein van professionele stookinstallaties. De stichting heeft hiervoor het SCIOS-certificatiesysteem in het leven geroepen. Bezitters van een SCIOS-certificaat voeren onderhouds- en inspectiewerkzaamheden uit, zodanig dat aan de door de wetgever geëiste kwaliteit met betrekking tot rendement, veiligheid en milieubelasting wordt voldaan.

Verwarmingswijzer
Installateurs kunnen met behulp van de verwarmingswijzer hun klanten laten zien hoeveel energie ze kunnen besparen in hun woning. Door een cv-installatie beter te laten inregelen of op een efficiëntere warmwaterketel over te stappen, kunnen bewoners honderden euro's per jaar besparen. Zelfs als een oude, niet zuinige ketel nog goed werkt, kan het voordeliger zijn om deze te vervangen door een moderne, zuinige installatie. Installateurs kunnen samen met hun klant kijken op: www.verwarmingswijzer.nl [50]. Binnen enkele stappen wordt duidelijk of het zin heeft een nieuwe ketel aan te schaffen. Verder staan op de verwarmingswijzer nuttige tips en een overzicht van veel voorkomende problemen en bijbehorende oplossingen bij verwarminginstallaties.

Meer informatie

• Website InfoMil, Besluit Emissie-eisen Middelgrote stookinstallaties (BEMS) [51]
• Website InfoMil, Activiteitenbesluit [48]
• Website SCIOS [52]
• Website Verwarmingswijzer [50]

Airconditioningsystemen

EPBD airco-inspectie 
EPBD-inspecteur A 
EPBD-inspecteur B 
Aanverwante regelingen van de EPBD airco-inspectie

EPBD airco-inspectie
Met het oog op de vermindering van het energiegebruik en de beperking van kooldioxide-emissies (CO₂) nemen de lidstaten de nodige maatregelen voor het instellen van een regelmatige keuring van airconditioningsystemen met een nominaal koelvermogen van meer dan 12 kW.

Artikel 9 van de Energy Performance of Buildings Directive (EPBD) verplicht de periodieke inspectie van elke koelinstallatie met een nominaal koelvermogen van meer dan 12 kW. Deze inspectie is breder dan uitsluitend de beoordeling van de koudeopwekking middels een compressiekoelsysteem; zij omvat ook de distributie en afgifte.

Alle airconditioninginstallaties moeten naar verwachting per 1 juni 2011 om de 5 jaar worden gecontroleerd. Tijdens deze inspectie wordt gekeken of er mogelijkheden zijn voor verbetering van de energieperformance. Op basis van de inspectie resultaten (EPBD) kan bepaald worden of er vervolgacties noodzakelijk zijn. Zinvolle maatregelen worden concreet aanbevolen om uit te voeren.

De keuring omvat een beoordeling van het rendement van de airconditioning en de capaciteit (gelet op de koelbehoefte van het gebouw). De exploitant/beheerder wordt nuttig advies verstrekt over mogelijke verbetering of vervanging van het airconditioningsysteem en over alternatieve oplossingen.

De inspectie heeft voor de exploitant/beheerder van de airco-installatie en het milieu een duidelijke meerwaarde:

• De besparing aan energie op basis van deze adviezen zal de kosten van de advisering en uitvoering in de meeste gevallen overtreffen.
• Als gevolg van de energiebesparing wordt de CO₂-uitstoot verlaagd wat een positief effect heeft op het milieu.
• Het thermisch comfort in het gebouw wordt verbeterd.

De EPBD airco-inspectie is vrij breed en vraagt kennis en vaardigheden op verschillende niveaus. De inspectie dient uitgevoerd te worden door daarvoor gekwalificeerde inspecteurs. Er wordt daarbij een onderscheid gemaakt in EPBD-inspecteur A en EPBD-inspecteur B.

EPBD-inspecteur A
Een inspecteur die beschikt over het diploma "EPBD-airco-inspectie A" mag de meer praktische handelingen van de EPBD-inspectie en alle handelingen die aan de "F-gassen inspectie" gerelateerd zijn uitvoeren. De EPBD-inspectie van airco-installaties van 12 tot 45 KW beperkt zich in de meeste gevallen tot praktische handelingen. Voor die installaties mag hij dan de volledige inspectie uitvoeren.

EPBD-inspecteur B
Een inspecteur die beschikt over het diploma "EPBD-airco-inspectie B" mag alle handelingen van de EPBD-inspectie en alle handelingen die aan de "F-gassen inspectie" gerelateerd zijn uitvoeren. De EPBD-inspectie van airco-installaties groter dan 45 kW vraagt in de meeste gevallen naast praktische handelingen ook een analyse en een advies op een hoger abstractieniveau. Hiervoor is een EPBD-inspecteur B vereist.

Aanverwante regelingen van de EPBD airco-inspectie
Naast de EPBD-aircoinspectie dient het airconditioningsysteem vanuit enkele aanverwante regelingen ook periodiek geïnspecteerd te worden. Uit oogpunt van efficiency, overlast en kosten is het aan te raden om de uitvoering van die inspecties zoveel mogelijk te combineren met EPBD airco-inspectie:

F-gassenverordening
Het doel van de F-gassenverordening is vermindering van de emissies van de in het Kyoto-protocol opgenomen gefluoreerde broeikasgassen en derhalve de bescherming van het milieu. De verordening regelt de insluiting, het gebruik, de terugwinning en de vernietiging van gefluoreerde broeikasgassen, en de etikettering en verwijdering van producten en apparatuur die gefluoreerde broeikasgassen bevatten alsmede de diplomering en certificering van personeel en bedrijven die bij de bovenvermelde werkzaamheden betrokken zijn. Less meer over de F-gassenverordening en de in dat kader verplichte inspecties op de website F-gassenverordening [53].

Pressure Equipment Directive (PED)
De PED (Pressure Equipment Directive) is een Europese Richtlijn (97/23/EG) die betrekking heeft op alle drukapparatuur met een overdruk groter dan 0,5 bar. Het doel van de PED is meerledig:

• Het opheffen van technische handelsbelemmeringen door harmonisatie van wetgeving van de EU lidstaten (door CE markering).
• Het vervangen van Nederlandse wetten met betrekking tot drukapparatuur in de nieuwbouwfase.
• De handhaving van het huidige veiligheidsniveau.

Nadere informatie over de PED en de in dat kader verplichte inspecties zijn te vinden op op Pressure equipment and gas appliances [54] en PED Richtlijn [55].

Richtlijn hernieuwbare energie of RES Directive
Op 23 april 2009 is de Richtlijn ter bevordering van het gebruik van energie uit hernieuwbare bronnen van kracht geworden (2009/28/EG – Richtlijn hernieuwbare energie of RES Directive). De regeling richt zich op kleinschalige warmwaterketels en verwarmingsketels op biomassa, fotovoltaïsche en thermische systemen op zonne-energie en ondiepe geothermische systemen en warmtepompen. Nadere informatie over de RES Directive en de in dat kader verplichte inspecties zijn te vinden op EUR-Lex [56].

Adviseur

Hoe energiezuinig is deze woning? Welke besparende maatregelen zijn mogelijk? Vragen die mensen met (ver)koopplannen of verbouwingswensen steeds vaker stellen. U bent daarvoor hét aanspreekpunt. Als EPA-Adviseur geeft u deskundig advies. Het verplichte energielabel dient daarbij als objectief instrument.

Opleiding en examen
Alleen gediplomeerde opnemers en adviseurs mogen energielabels opstellen. Zij moeten een cursus volgen en een examen afleggen. Opnemers mogen nooit energielabels afmelden, maar alleen opnemen. Tijdens de cursus komt de gebouwopname voor een energielabel aan bod. Kijk voor meer informatie en aanmelden over een cursus op de website van KBI [57].

Certificering
Verstrekt uw bedrijf energielabels of maatwerkadviezen? Dan heeft u, afhankelijk van het werkterrein, een van de volgende BRL-certificaten nodig:

• 9500-01 Energieprestatiecertificaat Woningen, NL-EPBD
• 9500-02 Maatwerkadvies Woningen, KOMO (vrijwillig)
• 9500-02 Energieprestatiecertificaat Utiliteitsgebouwen, NL-EPBD
• 9500-04 Maatwerkadvies Utiliteitsgebouwen, KOMO (vrijwillig)

Indien u al gecertificeerd bent, hoeft u niet opnieuw te worden gecertificeerd. U dient uiteraard wel volgens de aangepaste opnamesystematiek te werken. Uitgebreide informatie, documenten en een lijst van certificerende instellingen vindt u op www.kbi.nl [39].  

Kijk voor meer informatie over het energielabel, layout, opname, methodiek, kwaliteit en opleiding en examens op de pagina energielabel gebouwen [58].

Klachten
Een particuliere woningeigenaar die niet tevreden is over de prestatie van de energieadviseur die het energielabel heeft afgegeven, kan terecht bij het klachtenloket op internet. Het klachtenloket is bereikbaar via de website www.energielabelklachten.nl [20].

U als adviseur, kunt aan uw klant uitleggen welke stappen hij kan zetten als hij niet tevreden is over het opgeleverde energielabel:

1. De klant legt zijn klacht voor aan de energieadviseur van wie hij zijn energielabel ontving. Zij proberen samen tot een oplossing te komen.
2. Als de klant het niet eens met de reactie, dan richt hij zich tot het klachtenloket op www.energielabelklachten.nl [20]. Een onafhankelijke tussenpartij speelt de klacht door naar de meest geschikte behandelaar: KBI (beheerder van de beoordelingsrichtlijnen BRL 9500 en 9501) of de certificerende instelling van de energieadviseur.
3. Komt men er niet uit, dan verwijst het klachtenloket de klant door naar de geschillencommissie. De BRL 9500 schrijft voor dat gecertificeerde adviseurs bij de geschillenregeling aangesloten moeten zijn.

Vragen en antwoorden
Gecertificeerde energielabeladviseurs kunnen via Elabel.info [59] vragen stellen aan de helpdesk-medewerkers van ISSO en Agentschap NL. Het Energielabel Informatienetwerk, kortweg Elabel.info, is een virtuele werkplek voor gecertificeerde adviseurs en deskundigen op het gebied van energielabels voor gebouwen.
Op Elabel.info [59] kunt u antwoord vinden op vragen omtrent het energielabel en bovendien ervaringen en informatie delen over dit onderwerp. Bent u nog geen deelnemer? Vul dan het registratieformulier [60] in om u aan te melden. Houd uw kandidaatnummer van uw BRL9500 examen erbij.

Subsidies en leningen
De overheid wil woningeigenaren en verhuurders stimuleren om energiebesparende maatregelen te nemen. Daarvoor zijn verschillende financiele regelingen beschikbaar. De Energiesubsidiewijzer [61] geeft een actueel overzicht van beschikbare subsidies en regelingen.

Meer informatie en promotiemateriaal voor uw klanten over het energielabel is te vinden op www.rijksoverheid.nl [62]. 

Gebouwbeheerder

Het energielabel is een waardevol instrument voor gebouwbeheerders om het energieverbruik in een gebouw te beperken. Het label geeft inzicht in de energieprestatie van een gebouw en geeft een eerste indruk van mogelijke energiebesparende maatregelen. U werkt als gebouwbeheerder aan kwaliteitsverbetering van het gebouw, met lage energiekosten en een gezond binnenmilieu.

De voordelen voor uw klant/organisatie

• Mogelijk komt het gebouw door besparingsmaatregelen in een betere energieklasse terecht, met alle voordelen van dien.
• De kosten van energiebesparende maatregelen zijn vaak in vijf tot tien jaar terugverdiend, bij stijgende energieprijzen zelfs eerder.
• De labelklasse geeft huurders en kopers een idee van de onderhandelingsruimte bij de zoektocht naar een gebouw. Dit kan een beslissing versnellen.
• Met een groen energielabel kunnen klanten zich profileren als maatschappelijk verantwoord ondernemer.

Kwaliteit
Gebouwbeheerders kunnen via kbi [63] zoeken of de certificaathouder die het energielabel opstelt hiertoe bevoegd is:

• Vink het vakje bij nummer 9500 aan.
• Vink vervolgens vakje 3 aan: Energieprestatiecertificaat Utiliteitsgebouwen, NL-EPBD
  Vul eventueel uw postcode en woonplaats in.
• Klik daarna op de knop "zoek".

De opnemer/adviseur heeft een pasje waarop staat dat hij vakbekwaam is. Hiermee legitimeert hij zich, in combinatie met een wettelijk legitimatiebewijs. Dit is voor u een tweede controlemiddel.  De energielabeladviseurs worden daarnaast gecontroleerd door Certificerende Instellingen.

Subsidies

• Energie Investeringsaftrek [64] (EIA)
  De EIA stimuleert gebouweigenaren om te investeren in energiebesparende bedrijfsmiddelen of duurzame energie. Zij kunnen via de EIA 44% van de investeringskosten aftrekken van de fiscale winst van hun onderneming.
• Subsidie Duurzame Energieproductie+ [65] (SDE+)
  De SDE geeft investeerders in duurzame energie een langjarige zekerheid. De subsidie vergoedt het verschil tussen de kostprijs van niet-duurzame en duurzame energie.
• Groenfinanciering [66]
  De Regeling Groenprojecten maakt de financiering van zeer duurzame utiliteitsbouw aantrekkelijk door leningen met een lager rentetarief. Deze regeling geldt alleen voor nieuwbouw en voor gebouwen die grootschalig worden gerenoveerd. 

Meer weten?

Kijk voor onafhankelijke informatie over rendement, techniek en wetgeving bij Duurzaam vastgoed [67]. Voor advies over efficiënter omgaan met energie in uw organisatie, gaat u naar Energiezuinig gebouwbeheer [68].

Gebouweigenaar

Duurzaamheid wordt steeds belangrijker in vastgoed. Energieverbruik speelt daarbij een grote rol. Uw klanten waarderen lage energiekosten en een gezond binnenmilieu. Het energielabel geeft inzicht in de energieprestatie van uw vastgoed. Ook noemt het mogelijke besparingsmaatregelen. Mogelijk komt het gebouw door besparingsmaatregelen in een betere energieklasse terecht. De kosten zijn vaak in vijf tot tien jaar terugverdiend, bij stijgende energieprijzen zelfs eerder.

Het energielabel is een objectief en waardevol instrument als:

• kwaliteitsindicator voor uw portefeuille;
• aanzet voor een energiebesparingsbeleid;
• onderhandelingsinstrument.

Met het energielabel bent u een betrokken partner met aandacht voor het toekomstperspectief van klanten, u werkt concreet aan duurzame huisvesting, klanten hebben inzicht in de energieprestatie, u gebruikt het label als uitgangspunt voor wensen van potentiële kopers of huurders.

Energielabel als keurmerk
Voor kopers en huurders fungeert het energielabel steeds meer als keurmerk. De overheid is een van de partijen die hierbij het voortouw neemt:
Vanaf begin 2010 koopt of huurt de Rijksoverheid enkel nog kantoorgebouwen met minimaal energielabel C. Een duidelijk zichtbaar energielabel moet zijn aangebracht in publiekelijk toegankelijke gebouwen die door de overheid worden gebruikt. Met een groen energielabel onderscheidt u zich als maatschappelijk verantwoord ondernemer. Hetzelfde geldt voor uw klanten.

Afspraken met overheid over energiebesparing
Investeren in energiezuinigere gebouwen past in een landelijke inspanning. Steeds meer partijen spreken in een convenant af welke bijdrage zij gaan leveren:

• Lente-akkoord [69]: Initiatief van Bouwend Nederland, NEPROM, NVB, Aedes, BZK en WWI. Doel is om 25% gebouwgebonden energiereductie in de nieuwbouw te bereiken in 2011 en 50% in 2015.
• Meer Met Minder [70]: Initiatief van Bouwend Nederland, Uneto-VNI, Aedes, EnergieNed, VME en Rijksoverheid. Doel is dat in 2020 2,4 miljoen bestaande woningen en andere gebouwen blijvend 30 procent minder energie gebruiken.
• Klimaatakkoord: Rijk en gemeenten willen dat in 2020 de nieuwbouw klimaatneutraal is. Het energieverbruik in woningen en gebouwen moet dan de helft minder zijn.

Verplichting
Overhandiging van het energielabel is verplicht bij verkoop of verhuur van een gebouw. Er zijn vooralsnog geen boetes die dit afdwingen.
De overheid rapporteert het aantal afgegeven energielabels aan de EU. Bij onvoldoende voortgang in 2010 volgen mogelijk alsnog sancties.
Voor gebouwen die door overheidsinstanties worden gebruikt, geldt met ingang van 1 januari 2009 een speciale verplichting. In het gebouw moet een energielabel zijn aangebracht, duidelijk zichtbaar voor het publiek. De BZK-inspectie controleert gemeenten op het naleven van de labelplicht.

Verplichte rapportage
Het energielabel is gebaseerd op de opnamegegevens van het gebouw. Als eigenaar kunt u deze informatie kosteloos opvragen. Het bedrijf dat de keuring heeft verricht, moet de opnamegegevens als aparte bijlage ter beschikking stellen.

Subsidies
Momenteel zijn er diverse aantrekkelijke financiële regelingen die energiebesparing in utiliteitsgebouwen stimuleren:

• Energie Investeringsaftrek [64] (EIA) - De EIA stimuleert gebouweigenaren om te investeren in energiebesparende bedrijfsmiddelen of duurzame energie. Zij kunnen via de EIA 44% van de investeringskosten aftrekken van de fiscale winst van hun onderneming.
• Subsidie Duurzame Energieproductie+ [65] (SDE+)
  De SDE geeft investeerders in duurzame energie een langjarige zekerheid. De subsidie vergoedt het verschil tussen de kostprijs van niet-duurzame en duurzame energie. 
• Groenfinanciering [66]
  De Regeling Groenprojecten maakt de financiering van zeer duurzame utiliteitsbouw aantrekkelijk door leningen met een lager rentetarief. Deze regeling geldt alleen voor nieuwbouw en voor gebouwen die grootschalig worden gerenoveerd. 

Lokale overheden (gemeenten en provincies)

Energiebesparing in gebouwen wordt groots aangepakt in Nederland. Zowel overheid als bedrijven hebben ambitieuze doelen gesteld.
Het verplichte energielabel voor gebouwen is een belangrijk instrument om die doelen te bereiken. Aan de overheid is de taak om te zorgen dat particulieren en bedrijven het energielabel gaan gebruiken. Provincies en gemeenten spelen hierin een cruciale rol. Het energielabel:

• geeft inzicht in de energieprestatie van het gebouw;
• maakt vergelijking van gebouwen mogelijk;
• toont de energiebesparingsmogelijkheden in het gebouw.

Voortrekkersrol
Als overheid speelt u een voortrekkersrol. In de gebouwen van uw instellingen en diensten is het energielabel voor iedereen duidelijk zichtbaar aangebracht. Er worden strenge eisen gesteld aan de energieprestatie. Volgens de richtlijnen voor Duurzaam inkopen neemt de Rijksoverheid vanaf begin 2010 enkel nog gebouwen in gebruik met minimaal energielabel C. De Rijksoverheid gaat vanaf 2010 voor 100% duurzaam inkopen. De gemeenten streven naar 75% in 2010 en 100% in 2015. Lees meer over het energielabel in overheidsgebouwen [10].

Advies aan burgers en bedrijven
Het energielabel geeft inzicht in de energieprestatie van gebouwen. Het toont ook de mogelijkheden om te besparen: belangrijke informatie voor eigenaren en bewoners. Vaak besluiten kopers om hun nieuwe huis op te knappen of te verbouwen. Ze kloppen dan voor informatie aan bij de gemeente of provincie. Als overheid kunt u ze verder helpen. Raad burgers met verbouwingsplannen bijvoorbeeld aan om óók na te denken over energiebesparingsmaatregelen. Er zijn goede redenen om de werkzaamheden te combineren:

• Het is voordeliger en geeft slechts één keer verbouwingsongemak.
• Na uitvoering bespaart de bewoner dag na dag op de energienota.
• Het gebouw wordt comfortabeler.
• Het gebouw stijgt in waarde.
• De burger kan nu profiteren van aantrekkelijke subsidies.

Een overzicht van subsidies voor particulieren is te vinden op de Energiesubsidiewijzer [71]. Verwijs voor meer informatie door naar een gecertificeerd bedrijf dat energielabels en/of maatwerkadviezen verstrekt.

Verplichting
Gebouweigenaren krijgen geen boete als het verplichte energielabel ontbreekt bij verkoop of verhuur van een woning. Sancties worden overwogen. Adviseer burgers daarom altijd om, bij transactie van een gebouw, een energielabel aan te schaffen of ernaar te vragen. Kopers en huurders hebben er recht op en de voordelen zijn groot.

Kwaliteit
Burgers die vragen hebben over het energielabel, kunt u doorverwijzen naar een gecertificeerd energieadviesbedrijf. Alleen bevoegde bedrijven mogen energielabels of maatwerkadviezen verstrekken. Zij hebben gediplomeerde medewerkers in dienst en bezitten, afhankelijk van het werkterrein, een benodigd certificaat.

Overheid en bedrijven in actie
Rijk en gemeenten willen dat in 2020 de nieuwbouw klimaatneutraal is. Het energiegebruik in woningen en gebouwen moet dan de helft minder zijn. Dat staat in het Klimaatakkoord dat de VNG en het Rijk in 2007 hebben getekend. Ook het bedrijfsleven doet mee. In 2007 sloten bouw-, installatie- en energiebedrijven, ministeries en woningcorporaties het convenant Meer Met Minder [70]. Doel is dat in 2020 circa 2,4 miljoen bestaande gebouwen blijvend 30 procent minder energie gebruiken. De strategie: energiebesparing zo eenvoudig mogelijk maken. Meer Met Minder is voor burgers en bedrijven het loket voor energiebesparing. 

Hypotheekadviseur

Een woning kopen: die beslissing gaat niet over één nacht ijs. De energiezuinigheid bepaalt voor een belangrijk deel de maandlasten. Dit is belangrijk om mee te nemen in de overwegingen. Het energielabel geeft inzicht in de energetische kwaliteit van de woning. Voor u is het daarom een waardevol instrument: het label zegt iets over de energielasten als onderdeel van de totale maandlasten. Die informatie kunt u meenemen in de hoogte van de te verstrekken hypotheek.  U kunt een koper wijzen op de labelplicht van de verkopende partij. Via het energielabel verkrijgt de koper inzicht in de energieprestatie van een woning.

Aan de hand van het label kunt u klanten advies geven over de te verwachten energielasten en mogelijke besparingsmaatregelen.
Bespreek de voordelen van energiebesparende maatregelen:

• een lagere energienota;
• comfortabeler wonen;
• waardevermeerdering van de woning.

De Energiebesparingsverkenner [72] voor woningen geeft een overzicht van mogelijke energiebesparende maatregelen en wat deze maandelijks opleveren aan besparing.

Verplichting
Kopers en verkopers krijgen vooralsnog geen boete als het verplichte energielabel ontbreekt bij verkoop of verhuur van de woning. Adviseer uw klanten toch altijd om een label aan te schaffen of ernaar te vragen, vanwege de vele voordelen.

Financiële regelingen
Nationale Hypotheek Garantie [73] (NHG)norm 2009. In de Nationale Hypotheek Garantie norm 2009 is de mogelijkheid geïntroduceerd om maximaal €6.500 extra te lenen voor het nemen van energiebesparende maatregelen. Dit extra bedrag wordt door de NHG buiten de toetsing voor de maximale financieringslast gehouden. Er zijn ook andere financiële regelingen, zoals speciale hypotheken op het gebied van energiebesparing, die energiebesparing in het gebouw stimuleren.

De Energiesubsidiewijzer [71] geeft een actueel overzicht van landelijke, provinciale en gemeentelijke subsidies en andere financiele regelingen voor energiebesparende maatregelen in woningen.

Groen label meer waard
Gebouwen met een groen energielabel staan goed in de markt. Huizenkopers betalen gemiddeld 3,4 procent meer voor een gebouw met een groen energielabel, blijkt uit gezamenlijk onderzoek van de universiteiten van Rotterdam en Maastricht. Het prijsverschil tussen een gebouw met een energielabel van B of C en gebouwen met een F en G label loopt in sommige gevallen op tot meer dan 30 procent. Dat heeft het Nederlands Bureau Waardebepaling Onroerende zaken (NBWO) onderzocht.

Meer informatie
De Stichting Meer Met Minder [70] helpt bij het uitvoeren van energiebesparende maatregelen in woningen.

Installateur en aannemer

Welke energiebesparende maatregelen zijn mogelijk in dit gebouw? Een vraag die mensen met (ver)koopplannen of verbouwingswensen steeds vaker stellen. U bent daarvoor dé expert.
U bent deskundig in advies en uitvoering van verbouwingen. Energiebesparende maatregelen neemt u als logisch onderdeel mee. Het verplichte energielabel is daarbij een objectief instrument.

Op basis van de labelklasse:

• Geeft u heldere informatie over de huidige energetische kwaliteit van het gebouw;
• Adviseert u over mogelijke energiebesparingsmaatregelen;
• Het direct meenemen van energiebesparende maatregelen bij verbouwingen heeft veel voordelen, zoals kostenbesparing. Energiebesparende maatregelen zorgen daarnaast voor een lagere rekening en meer comfort;
• Met uw expertise kunt u alle zorgen uit handen nemen. Dat levert tevreden klanten op en extra business voor u;
• Wilt u uw business verbreden? Dat kan door ook een maatwerkadvies energiebesparing en/of een energielabel aan te bieden. Voor de klant bent u dé deskundige partij die zowel kan adviseren als uitvoeren bij verbouwingswensen.

Meer Met Minder [70] is het nationale besparingsprogramma voor de bestaande bouw. Doel is dat in 2020 2,4 miljoen bestaande woningen en andere gebouwen blijvend 30 procent minder energie gebruiken. Hierover zijn afspraken gemaakt door installatie-, bouw- en energiebedrijven, ministeries en woningcorporaties. Stichting Meer Met Minder brengt bedrijven in de bouwbranche in contact met elkaar en met klanten. Ook ondersteunt de stichting opleidingen en hulpmiddelen zoals de Energiebespaarscan en de Energiesubsidiewijzer.

Subsidies
Er zijn vele financiële regelingen die energiebesparing in huis stimuleren. Kijk hiervoor op de Energiesubsidiewijzer [71]. Hier vindt u een overzicht van landelijke, provinciale en gemeentelijke regelingen.

Verbouwing
Hebben uw klanten verbouwingswensen? Bespreek dan met behulp van het energielabel en www.energiebesparingsverkenner.nl [72] de opties om energiebesparingsmaatregelen te treffen. Met de Energiebesparingsverkenner kunt u snel en eenvoudig scannen welk indicatief energielabel een woning heeft. De verkenner zoomt snel en makkelijk in op de bouwkundige en installatietechnische energiebesparende maatregelen. Een handig hulpmiddel om uw klanten snel inzicht te geven in de mogelijke verbeterstappen met daarbij de investeringen, besparingen en de effecten op de maandlasten.

Makelaar

Een woning of gebouw kopen, de beslissing gaat niet over één nacht ijs. Mensen nemen veel overwegingen mee maar kijken vaak niet naar de energieprestatie. Terwijl dit voor een belangrijk deel de woonlasten bepaalt. Iemand die een woning wil kopen heeft recht op een energielabel. U kunt de koper wijzen op dit recht en de kansen voor energiebesparing onder de aandacht brengen van de kopende en de verkopende partij. Het energielabel maakt de energieprestatie inzichtelijk.

Groen label meer waard
Door besparingsmaatregelen kan een woning in waarde stijgen, bijvoorbeeld doordat het in een hogere energieklasse terechtkomt. Huizenkopers betalen gemiddeld 3,4 procent meer voor een woning met een groen energielabel, blijkt uit gezamenlijk onderzoek van de universiteiten van Rotterdam en Maastricht (2009). Het prijsverschil tussen een woning met een energielabel van B of C en woningen met een F en G label loopt in sommige gevallen op tot meer dan 30 procent. Dat is onderzocht door het Nederlands Bureau Waardebepaling Onroerende zaken (NBWO, 2008).
Een goede energieprestatie, concreet gemaakt door het energielabel, is dus absoluut een verkoopargument.

Onderhandelingen
Het energielabel is een onderhandelingsinstrument. Verkoopt u een oud maar energiezuinige woning met een goed energielabel, dan is een hogere prijs verdedigbaar. Anderzijds kunt u een koper wijzen op de labelplicht van de verkopende partij. Daarmee verkrijgt u inzicht in de energieprestatie van een woning. Dat levert een extra argument op bij prijsonderhandelingen. Klanten krijgen op basis van de labelklasse een idee van de onderhandelingsruimte bij hun zoektocht naar een woning. Dit kan een beslissende stap versnellen.

Woningadvertenties
Plaatsing van een energielabel bij uw woningadvertenties heeft voordelen. Potentiële kopers waarderen de heldere en compacte informatie over de energieprestatie en besparingsmogelijkheden. Dat kan een beslissing tot aankoop versnellen. Als verkopend makelaar kan u zich onderscheiden door het energielabel aan te wenden als extra verkoopargument om woningen sneller te verkopen.
Door afspraken te maken met energieadviseurs, kunt u het label relatief goedkoop laten opstellen en de kosten in uw tarieven opnemen.

Wat als het energielabel ontbreekt?
Overhandiging van het energielabel is verplicht bij verkoop of verhuur van een woning. Er gelden geen sancties als een eigenaar hier niet aan voldoet. Nederland kiest (voorlopig) voor een vrijwillige stimulering van het energielabel. Adviseer uw klanten toch altijd om een label aan te schaffen of ernaar te vragen. Kopers hebben er recht op. Het label bevat informatie die voor hen belangrijk is. Het geeft inzicht in de energiekwaliteit van de woning en toont op voorhand de besparingsmogelijkheden. Ook krijgen klanten, op basis van de labelklasse, een idee van de onderhandelingsruimte bij hun zoektocht naar een woning. Dit kan een beslissende stap versnellen.

Hypotheek
Het energielabel kan mogelijk de hoogte van de te verstrekken hypotheek beïnvloeden. Het geeft namelijk inzicht in de energielasten van het woninghouden als onderdeel van de totale maandlasten. Een belangrijk aandachtspunt om te bespreken met uw klant. In de Nationale Hypotheek Garantie [73] norm 2009 is de mogelijkheid geïntroduceerd om maximaal € 6.500 extra te lenen voor het nemen van energiebesparende maatregelen. Dit extra bedrag wordt door de NHG buiten de toetsing voor de maximale financieringslast gehouden.

Subsidies
Maak uw service compleet door te wijzen op de diverse aantrekkelijke subsidies en leningen voor energiebesparingsmaatregelen. Op www.energiesubsidiewijzer.nl [18] staat per gemeente een overzicht van alle beschikbare landelijke en lokale regelingen.

Verbouwing
Hebben uw klanten verbouwingswensen? Bespreek dan met hulp van het energielabel en www.energiebesparingsverkenner.nl [72] de opties om energiebesparingsmaatregelen te treffen. Met de energiebesparingsverkenner kunt u snel en eenvoudig scannen welk indicatief energielabel een woning heeft. De verkenner zoomt snel en makkelijk in op de bouwkundige en installatietechnische energiebesparende maatregelen. Een handig hulpmiddel om uw klanten snel inzicht te geven in de mogelijke verbeterstappen met daarbij de investeringen, besparingen en de effecten op de maandlasten.

Notaris

Een woning kopen. Die beslissing gaat niet over één nacht ijs. De energiezuinigheid bepaalt voor een groot deel de maandlasten. Belangrijk dus om mee te nemen in de overwegingen. Het verplichte energielabel is daarbij een objectief instrument. Helaas ontbreekt het energielabel vaak bij de overdracht. Daardoor lopen kopers waardevolle informatie mis. Hier ligt een cruciale rol voor u:

• U brengt het energielabel ter sprake bij het passeren van de acte van levering/hypotheek.
• U wijst de koper op zijn recht op een energielabel en op de voordelen ervan.
• U onderscheidt zich als notaris met oog voor de toekomst van uw klanten.

Voordelen
Als notaris speelt u een belangrijke rol bij de transactie van een woning. U wijst de koper op de labelplicht van de verkoper. Het energielabel bevat namelijk waardevolle informatie:

• Het heeft mogelijk effect op de verkoopprijs van de woning.
• Het geeft inzicht in de energielasten als onderdeel van de totale maandlasten.
• Het toont op voorhand besparingsmogelijkheden.

Handhaving/sanctionering
Kopers en verkopers krijgen vooralsnog geen boete als het verplichte energielabel ontbreekt bij verkoop of verhuur van een woning. Sancties worden wel overwogen. Momenteel wordt onderzocht wat het effect daarvan is op de dienstverlening van notarissen en het verkoopproces van woningen.

Verhuursector

Gebouwen in Nederland moeten energiezuiniger. Woningcorporaties en particuliere verhuurders willen daaraan bijdragen en hebben ambitieuze doelen gesteld. Het verplichte energielabel is bij een transactiemoment een belangrijk instrument om energiebesparing te stimuleren. Aan de hand van het energielabel:

• krijgt u inzicht in de energiezuinigheid van uw woningvoorraad;
• krijgt u een eerste indruk van de besparingsmogelijkheden, door u en uw huurders;
• adviseert u uw huurders over energiebesparing.

Door te investeren in energiebesparing, houdt u uw woningvoorraad aantrekkelijk voor huurders. Daarnaast kan een beter label na de verwachte herziening van het WoningWaarderingStelsel, een hogere huur voor u als verhuurder opleveren. Bovendien draagt u bij aan een beter klimaat en dat draagt bij aan een duurzaam imago. U toont zich een verhuurder die maatschappelijk verantwoord onderneemt. Dat wordt door huurders steeds meer gewaardeerd. In het zakelijk vastgoed komt dit zelfs al tot uiting in een hogere huurprijs voor energiezuinige gebouwen.

Energie en maandelijkse lasten
Energiekosten stijgen voortdurend. Logisch dat huurders steeds kritischer kijken naar de energiezuinigheid van een woning. Wilt u uw woningen met label G, F of E verhuurbaar houden, dan zijn energiebesparende maatregelen noodzakelijk. Hoewel de huur door investeringen omhoog gaat, zijn bewoners op termijn toch goedkoper uit. In een woning met bijvoorbeeld label F vormen de (almaar oplopende) energielasten de grootste kostenpost. De energierekening van een woning met label A of B is veel lager. Bovendien is het wooncomfort een stuk groter.
Ga voor meer informatie over energie in relatie tot woonlasten naar de pagina Woningcorporaties en energiebesparing.

Woonlastenwaarborg
Om het uitgeven van energielabels te stimuleren, hebben Aedes en de Nederlandse Woonbond het concept 'Woonlastenwaarborg bij energiebesparing'  ontwikkeld. Daarbij rekent u de investering door in de huur, maar hebben uw huurders de zekerheid dat de gemiddelde woonlasten zullen dalen dankzij een lagere energierekening. Een stappenplan om te komen tot een woonlastenwaarborg staat in de brochure ‘Woonlastenwaarborg bij Energiebesparing’ van koepelorganisaties Koepelorganisaties Aedes en de Woonbond. Ook particuliere verhuurders kunnen overwegen om tot woonlastenwaarborg bij energiebesparing te komen.

Een woonlastenwaarborg is een goede oplossing om besparingsmaatregelen te financieren. De investering wordt doorgerekend in de huur, maar toch hebben huurders de zekerheid dat hun gemiddelde woonlasten zullen dalen dankzij een lagere energierekening. Huurders en verhuurders maken hier van tevoren afspraken over.

Energiebesparende maatregelen
Energiebesparing in gebouwen wordt groots aangepakt in Nederland. Steeds meer partijen leggen in een convenant vast welke bijdrage zij gaan leveren. De corporaties en de particuliere sector blijven niet achter. Huurders vragen om energiezuinige en comfortabele woningen. Koepelorganisaties zoals Aedes, IVBN, Vastgoed Belang en de Woonbond stimuleren u om te investeren in energiebesparing. Zij hebben ambitieuze doelen gesteld. Hulp bij het doorvoeren van energiebesparende maatregelen in uw woningvoorraad:

• Energiebesparingsverkenner [72]. Hoe stelt u een uitgebalanceerd en rendabel besparingsplan op voor uw woningvoorraad? Een eerste indruk krijgt u met de gratis online tool. De Energiebesparingsverkenner voor projecten is ontwikkeld door Agentschap NL, in samenspraak met koepelorganisatie Aedes en woningcorporaties.
• Samen energie besparen Speciaal voor de particuliere verhuurder is er een website met uitgebreide informatie over verantwoord investeren in energiebesparing

Afspraken voor woningcorporaties

• Meer Met Minder [70] is het nationale besparingsprogramma voor de bestaande bouw. Woningcorporaties werken hierin zij aan zij met installatie-, bouw- en energiebedrijven en ministeries. Samen willen zij energiebesparing zo eenvoudig mogelijk maken. Dit moet ervoor zorgen dat in 2020 2,4 miljoen bestaande woningen en andere gebouwen blijvend 30 procent minder energie gebruiken. Stichting Meer Met Minder helpt met onder meer opleidingen en gratis hulpmiddelen zoals de energiebespaarscan. Kijk voor meer informatie op de website Meer Met Minder.
• Convenant Sociale huursector. De ministeries van WWI en BZK, Aedes en de Nederlandse Woonbond het Convenant Energiebesparing corporatiesector. Kern van dit convenant is dat de corporaties in de komende jaren extra investeringen in hun sociale woningvoorraad zullen doen om het energiegebruik te verminderen.