Ga direct naar: inhoud, subnavigatie, service menu, zoeken

Voorstel opvolger 7e EU-Kaderprogramma

Op 30 november 2011 heeft de Europese Commissie haar voorstel gepresenteerd voor het Europese onderzoeks- en innovatieprogramma vanaf 2014. Dit voorstel voor de opvolger van het 7e Kaderprogramma voor Onderzoek en Technologische Ontwikkeling – genaamd Horizon 2020 – is de basis voor onderhandelingen tussen de lidstaten van de Europese Unie (de Raad), het Europees Parlement en de Europese Commissie.

Dit artikel vat het voorstel samen. Ook worden het Nederlandse standpunt tijdens de eerder in 2011 gehouden publieke consultatie en de tijdsplanning van het verdere besluitvormingsproces uitgelegd.

2014-2020: Nieuw financieel kader, nieuwe programma’s

De EU-begroting wordt vastgesteld binnen een Meerjarig Financieel Kader (MFK). Het huidige kader loopt van 2007 tot en met 2013, de periode waarop alle EU-programma’s zijn afgestemd. Voor de periode na 2013 worden zowel de financiële kaders als de inhoudelijke invulling van alle EU-programma’s opnieuw vastgesteld. Ook het EU onderzoeks- en innovatiebeleid wordt vernieuwd, met één opvolger voor het huidige 7e Kaderprogramma voor Onderzoek en Technologische Ontwikkeling (KP7), CIP en EIT.

Nederlands standpunt

Meerjarig Financieel Kader 2014-2020

Nederland zet voor het nieuwe MFK in op een sobere en effectieve begroting (1). De begroting mag wel stijgen, maar met niet meer dan het inflatiepercentage. Binnen deze randvoorwaarde moeten er meer investeringen komen in concurrentievermogen en innovatie (de zogenoemde Europa 2020 strategie voor slimme, duurzame en inclusieve groei) en in samenwerking op het terrein van justitie, migratie en asiel. De middelen hiervoor moeten komen uit bevriezing van de uitgaven onder het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid en beperking van de uitgaven onder het Cohesiebeleid tot de minst welvarende lidstaten.
De Europese Commissie (EC) heeft op 30 juni 2011 haar voorstellen voor het nieuwe MFK gepresenteerd (2). In haar voorstel heeft de EC aangegeven een bedrag van 80 miljard euro in gedachten te hebben voor onderzoek en innovatie in de periode 2014-2020, na het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (371 miljard euro) en Cohesiebeleid/Structuurfondsen (336 miljard euro) de derde grootste uitgavenpost van de EU. Niet alleen de verdeling over deze drie grootste uitgavenposten, maar ook de hoogte van het totale EU-budget zal de komende twee jaren nog onderwerp van politieke discussies zijn.
De voorstellen van de EC bieden – volgens de kabinetsreactie (3) – goede aanknopingspunten voor het nieuwe MFK, maar moet nog fors worden aangepast voordat het voldoende aansluit op de Nederlandse inzet. Het kabinet steunt het verbinden van onderzoek en innovatie door de vorming van één strategisch kader “Horizon 2020”. De door Nederland gewenste accenten binnen het onderzoeks- en innovatieprogramma worden grotendeels genoemd: versterking van bestaande kapitaalmarktinstrumenten, publiek-private en publiek-publieke samenwerking en de Europese Onderzoeksraad (ERC)

Onderzoek en innovatie

Op 9 februari 2011 publiceerde de EC het groenboek “Van uitdagingen naar kansen: naar een gemeenschappelijk strategisch kader voor EU-financiering van onderzoek en innovatie” (4). Hierin presenteerde de EC haar eerste gedachten als basis voor een publieke consultatie. Deze was geopend tot 20 mei 2011.
De Nederlandse kabinetsreactie op deze consultatie volgt drie hoofdlijnen (5). De eerste is meer prioriteit binnen de EU-begroting voor onderzoek en innovatie, georganiseerd vanuit één integraal en transparant kader. Dit laatste betekent vooral meer synergie tussen en een vermindering van het aantal EU-instrumenten. De tweede hoofdlijn betreft verhoogde inspanningen op thema’s met grote maatschappelijke of economische impact en meer waardecreatie uit kennis. Het kabinet ziet de toegevoegde waarde van Europese inspanningen in het vinden van innovatieve oplossingen voor grote maatschappelijke uitdagingen, zoals klimaatverandering en vergrijzing. Daarbij moet er meer aandacht komen voor de ontwikkeling van nieuwe producten en diensten. De derde hoofdlijn ten slotte omvat verhoogde inspanningen voor het ondersteunen van excellente wetenschap en de verdere ontwikkeling van de Europese onderzoeksruimte. Een sterke Europese kennisbasis is cruciaal om ook in de toekomst het concurrentievermogen te kunnen blijven versterken. ‘Excellentie’ en hogere bedrijfsdeelname lopen als een rode draad door deze drie hoofdlijnen.

Voorstel Horizon 2020

Op 30 november 2011 heeft de EC haar voorstel gepresenteerd voor het EU onderzoeks- en innovatiebeleid vanaf 2014 (6). Dit pakket bevat de voorstellen voor Horizon 2020 (7) en de voorstellen voor het aan Horizon 2020 gekoppelde European Institute for Innovation and Technology (EIT) (8). De voorstellen voor EIT komen aan bod in een afzonderlijk TWA-artikel (9).
Het pakket voor Horizon 2020 bestaat uit vijf documenten:

Een mededeling van de EC met de overwegingen bij het opstellen van het pakket en de essentie van het pakket (10);
Een voorstel voor de hoofdlijnen van Horizon 2020 (11);
Een voorstel voor de specifieke programma’s voor Horizon 2020 (12);
Een voorstel voor de regels voor deelname (13);
Een apart voorstel voor het onderdeel dat gerelateerd is aan nucleair onderzoek onder het Euratom-verdrag (14).

Het voorstel dat gerelateerd is aan nucleair onderzoek onder het Euratom-verdrag wordt niet besproken in dit artikel.

Pijlers

Horizon 2020 bestaat uit drie pijlers met eigen doelstellingen, die elkaar moeten versterken:

Excellent science (€ 27,8 miljard) met als strategische doelstellingen:
1. Het ondersteunen van excellent, grensverleggend onderzoek (gebaseerd op de huidige European Research Council (15));
2. Het bieden van training en carrièremogelijkheden via de, ook al nu bestaande, Marie Curie Actions (16);
3. Het garanderen dat onderzoekers kunnen beschikken over uitstekende onderzoeksinfrastructuur;
4. Het financieren van gezamenlijk onderzoek naar nieuwe en veelbelovende “Future and Emerging Technologies” (17).
Industrial leadership (€ 20,3 miljard) met als strategische doelstellingen:
1. Het (uit)bouwen van industrieel leiderschap in technologieën, zoals ruimtevaart, ICT en andere zogenoemde sleuteltechnologieën (18);
2. Het verbeteren van de toegang tot risicokapitaal voor, met name, het MKB;
3. Het bieden van ondersteuning voor innovatie in het MKB, bijvoorbeeld via een opvolger voor de huidige Eurostars-regeling (19).
Onderzoeks- en innovatieactiviteiten voor het aanpakken van zes Societal challenges (€ 35,9 miljard):
1. Health, demographic change and wellbeing;
2. Food security, sustainable agriculture and the bio-economy;
3. Secure, clean and efficient energy;
4. Smart, green and integrated transport;
5. Climate action, resource efficiency and raw materials;
6. Inclusive, innovative and secure societies.

Vereenvoudiging

Volgens de EC draagt dit voorstel bij aan versimpeling van de regels en procedures voor deelnemers. De vormgeving van het programma en de regels voor deelname zijn eenvoudiger. De regels voor financiële controles en verantwoording zijn aangepast. Ook stelt de EC voor om een gebruiksvriendelijk IT-platform te openen als een zogenoemde “one-stop-shop” voor deelnemers.

Deelname door het MKB

Door vereenvoudiging en de sterkere nadruk op innovatie zou het, volgens de EC, ook gemakkelijker worden voor MKB’ers om deel te nemen aan Horizon 2020. De toegang tot risicofinanciering en ondersteuning van het high-tech MKB via een opvolger van de huidige Eurostars-regeling, zou het MKB verder op weg moeten helpen.
Internationale samenwerking
Volgens dit voorstel voor Horizon 2020, wordt regionale en multilaterale samenwerking gestimuleerd en het principe van algemene openheid voortgezet. Internationale samenwerking wordt vormgegeven op basis van drie soorten groepen landen: (1) geïndustrialiseerde landen en opkomende economieën, (2) uitbreidings- en buurlanden van de EU en (3) ontwikkelingslanden.

“Spreading excellence and widening participation”

Het basiscriterium voor projecten onder Horizon 2020 blijft excellentie. Om te zorgen dat excellentie zich ‘verspreid’ over de hele EU, zijn aanvullende maatregelen nodig. De fondsen uit het Cohesiebeleid moeten zorgen voor de opbouw van onderzoekscapaciteit en excellentie in de regio’s (20).

Besluitvormingsproces en tijdsplanning

Besluitvormingsproces

Het voorstel voor Horizon 2020 doorloopt de “gewone wetgevingsprocedure” (21). Dit betekent, kortgezegd, dat zowel de EU-lidstaten (de Raad) als het Europees Parlement (EP) moet instemmen met het gehele pakket. De Raad en het EP kunnen tijdens dit besluitvormingsproces aanpassingen voorstellen. Het wordt dus een onderhandeling tussen (formeel) drie partijen: de Raad, het EP en de EC. De EC gebruikt door het presenteren van voorstellen haar “recht van initiatief”, het EP en de Raad moeten er vervolgens beide mee instemmen.
De Raad bespreekt de onderdelen van het pakket voor Horizon 2020 (inclusief het EIT) tijdens de Raden voor Concurrentievermogen (RvC’s), die gemiddeld genomen elke twee maanden plaatsvinden. Wanneer over alle onderdelen is onderhandeld en die in gedeelten zijn goedgekeurd door de RvC, keurt de Raad, naar verwachting eind 2013, het gehele pakket formeel goed.
Het EP zal één of meerdere “rapporteurs” aanstellen. Dit zijn Europarlementariërs die namens het EP als een soort secretaris deelnemen aan het besluitvormingsproces. Het EP neemt ook een rapport aan, waarmee zij haar visie geeft op de voorliggende voorstellen. De uiteindelijke goedkeuring vindt, in overleg met de Raad, naar verwachting pas eind 2013 plaats.
Tegelijkertijd is het besluitvormingsproces over Horizon 2020 ook gerelateerd aan het parallel lopende besluitvormingsproces over het MFK 2014-2020.

Tijdsplanning

30 november 2011: Publicatie voorstel Horizon 2020 (inclusief het EIT) door de EC.
6 december 2011: Eerste gedachtewisseling over het voorstel voor Horizon 2020 tijdens de Raad voor Concurrentievermogen.
December 2011: Vaststellen Nederlandse kabinetsreactie op het voorstel voor Horizon2020 (inclusief het EIT).
Dec. 2011 / jan. 2012: Het EP benoemt één of meerdere rapporteurs.
1 januari 2012: Denemarken wordt voorzitter van de EU
31 mei 2012: Wellicht (deel)akkoorden over het document met de hoofdlijnen van Horizon 2020 en Strategische Innovatieagenda voor EIT tijdens de Raad voor Concurrentievermogen.
1 juli 2012: Cyprus wordt voorzitter van de EU.
1 januari 2013: Ierland wordt voorzitter van de EU.
1 juli 2013: Litouwen wordt voorzitter van de EU.
1 januari 2014: Start Horizon 2020 (inclusief het EIT).

Meer informatie:

Tweede-Kamerbrief over de inzet van het kabinet voor de onderhandelingen over het Meerjarig Financieel Kader van de EU voor de periode vanaf 2014, Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-20, nr. 529.
Communication from the Commission to the European Parliament, The Council, the European Economic and Social Committee and the Committee of the Regions - A Budget for Europe 2020, COM(2011) 500 final.
Tweede-Kamerbrief over de reactie van het kabinet op de voorstellen van de Europese Commissie voor het Meerjarig Financieel Kader van de EU voor de periode 2014–2020, Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-20, nr. 553.
Groenboek “Van uitdagingen naar kansen: naar een gemeenschappelijk strategisch kader voor EU-financiering van onderzoek en innovatie”, COM(2011) 48 definitief.
Tweede-Kamerbrief over het Groenboek over een gemeenschappelijk strategisch kader voor EU-financiering van onderzoek en innovatie, Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 744, nr. 1.
Zie ook deze website.
Zie ook de website over Horizon 2020.
Zie ook de website over het voorstel voor EIT.
Zie ook TWA-artikel “European Institute for Innovation and Technology: Voorstel 2014-2020”, 1 december 2011.
Communication from the Commission - Horizon 2020 – The Framework Programme for Research and Innovation, COM(2011) 808 final.
Proposal for a Regulation of the European Parliament and of the Council establishing Horizon 2020 – The Framework Programme for Research and Innovation (2014-2020), COM(2011) 809 final.
Proposal for a Council Decision establishing the Specific Programme Implementing Horizon 2020 – The Framework Programme for Research and Innovation (2014-2020), COM(2011) 811 final.
Proposal for a Regulation of the European Parliament and of the Council laying down the rules for the participation and dissemination in ‘Horizon 2020 – the Framework Programme for Research and Innovation (2014-2020)’, COM(2011) 810 final.
Proposal for a Council Regulation on the Research and Training Programme of the European Atomic Energy Community (2014-2018) complementing the Horizon 2020 – The Framework Programme for research and Innovation, COM(2011) 812 final.
Zie ook de huidige website van de ERC.
Zie ook de huidige website van de Marie Curie Actions.
Zie ook de huidige website van de Future and Emerging Technologies.
Zie ook de huidige website van de Key Enabling Technologies.
Zie ook de huidige website van Eurostars.
Zie deze website met de voorstellen voor het Cohesiebeleid 2014-2020.
Zie ook de website over besluitvormingsprocedures van het Ministerie van Buitenlandse Zaken.