SUPRA-project verbetert vliegveiligheid met nieuwe simulatortechnologie
Een vliegsimulator kan heel goed overweg met normale vluchten, maar niet met een vliegtuig dat te steil probeert te dalen of stijgen. TNO werkt nu aan een simulator die piloten leert zelfs daar uit te komen: upset recovery. TNO doet dat binnen het EU-project Simulation of UPset Recovery in Aviation (SUPRA). Samen met 8 vooraanstaande Europese organisaties werken zij aan technologische doorbraken om vluchtsimulatoren geschikt te maken voor upset recovery training. Het eindresultaat moet bijdragen aan beter opgeleide verkeersvliegers. Daarmee voldoet het project aan de ambitie van de EU om de vliegveiligheid verder te vergroten.
Upset
Het begrip upset duidt op (onverwachte) afwijkingen van het normale vliegpad, zoals een extreme neus- of vleugelstand (unusual attitude) of een te lage vliegsnelheid met het risico van een overtrek situatie (stall) waarbij de lift wegvalt. Onder het motto ’voorkomen is beter dan genezen‘ worden verkeersvliegers getraind om upsets te vermijden. Dit blijkt echter in de praktijk niet altijd mogelijk. In het zeldzame geval van een upset is het essentieel dat de cockpitbemanning de juiste recovery technieken beheerst om loss of control te voorkomen. De hiervoor benodigde training kan in verband met kosten en risico’s niet in het echte vliegtuig plaatsvinden, zodat men is aangewezen op simulatoren. Door modelmatige beperkingen van het aerodynamische gedrag en technische beperkingen van het bewegingsplatform zijn huidige vluchtsimulatoren echter niet in staat om de vliegtuigbewegingen in deze extreme situaties realistisch na te bootsen. Daarmee zijn huidige simulatoren ongeschikt voor realistische upset recovery training. Het SUPRA-project beoogt deze technologische beperkingen te overwinnen.
Nieuw vliegtuigmodel
Het aerodynamische vliegtuigmodel van een vluchtsimulator bestaat uit software die berekent hoe het echte vliegtuig zou reageren op de control inputs van de vlieger in relatie tot de atmosferische omstandigheden en vliegtuigeigenschappen. Hoewel bestaande vliegtuigmodellen het normale vlieggedrag zeer accuraat weergeven, zijn ze niet gevalideerd voor het meer dynamische vlieggedrag in extremere omstandigheden, zoals tijdens een upset. Binnen SUPRA houdt een team van experts van het Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium (NLR, Nederland), het Central Aerohydrodynamic Institute (TsAGI, Rusland) en De Montfort University (Engeland) zich bezig met de ontwikkeling van een nieuw vliegtuigmodel waarmee ook het aerodynamische gedrag in dynamische situaties kan worden berekend. Vorige maand, halverwege het project, heeft het team een belangrijke mijlpaal bereikt en de software met het nieuwe model opgeleverd waarmee het nu mogelijk is om real-time en op representatieve wijze in een upset te vliegen en ook weer te recoveren. Het model is onlangs gepresenteerd aan experts van NASA en Boeing. Zij lieten weten dat dit een geweldige technologische doorbraak betekent.
DESDEMONA
In de komende maanden zal het nieuwe vliegtuigmodel worden geïnstalleerd in de geavanceerde vluchtsimulatoren binnen het consortium, zoals de GRACE-simulator van het NLR en de unieke bewegingssimulator DESDEMONA van TNO. Bij deze laatste wordt gewerkt aan de motion cueing (filters die de vliegtuigbewegingen omrekenen tot simulatorbewegingen) voor de simulatie van de juiste G-krachten.
Eindproduct
Het SUPRA-project zal worden afgesloten met een internationale workshop, waarbij een groep testvliegers met unieke upset recovery ervaring het eindproduct zal evalueren. De eerste echte gebruikers van het SUPRA-product zullen de transportvliegers van de Koninklijke Luchtmacht zijn die vanaf volgend jaar op DESDEMONA upset recovery training krijgen. Of en wanneer de SUPRA-resultaten zullen worden gebruikt in de civiele sector hangt vooral af van de regelgeving. In dat opzicht is het goed te melden dat het SUPRA-team betrokken is bij een internationale commissie die zich momenteel bezighoudt met het definiëren van regelgeving omtrent upset recovery training.
Agentschap NL
Agentschap NL, afdeling Internationaal Innoveren, heeft TNO geadviseerd bij het samenstellen van het consortium en ook bij het schrijven van het onderzoeksvoorstel.
Meer informatie over het project
Contact: de heer dr. E.L. (Eric) Groen: +31 (0)88 866 5926, eric.groen@tno.nl
Funding scheme: Collaborative Project
EU-call: Transport & Aeronautics call van 2008 (Zevende Kaderprogramma)
EU Grant Agreement: 233543
Project website: www.supra.aero
Partner websites:
TNO www.tno.nl
NLR www.nlr.nl
AMST www.amst.co.at
BRTE www.boeing.com
TsAGI www.tsagi.ru/eng/
GFRI www.liicom.ru
CSTS www.dinamika-avia.ru
MPS www.cyberneum.de
DES www.desdemona.eu
