Veelgestelde vragen over de Wet bodembescherming

Ja, het overgangsrecht is te vinden in de artikelen II, III, IV van de wijzigingswet Wbb en in artikel 44 van het Besluit financiële bepalingen bodemsanering.

Nee. In art. II lid 3 is bepaald dat de oude beschikkingen ernst en urgentie van kracht blijven en worden gelijkgesteld met beschikkingen waarin is vastgesteld dat spoedige sanering noodzakelijk is. Alleen beschikkingen waarin een tijdstip is vastgesteld met betrekking tot de aanvang van de sanering dat ligt tenminste vier jaar na 1 januari 2006, dus na 1 januari 2010, kunnen op verzoek worden herbeschikt. In andere gevallen is herbeschikking alleen mogelijk wanneer er nieuwe feiten of omstandigheden zijn aan te duiden die, als zij destijds bekend waren geweest, tot andere besluitvorming hadden geleid.

Als uit onderzoek blijkt dat de bodem vervuild is, maar er geen sprake is van onacceptabele risico’s, kan het bevoegd gezag beheersmaatregelen opleggen. Bijvoorbeeld monitoring. De beheersmaatregelen hebben tot doel veranderingen in de verontreinigingssituatie te signaleren en opnieuw te kunnen toetsen aan overschrijding van het saneringscriterium. Het opleggen van beheersmaatregelen is naar inzicht van het bevoegd gezag. De wet stelt op dit punt geen nadere voorschriften.

Zodra het bevoegd gezag het evaluatieverslag (art. 39 lid c) van de saneerder ontvangt, is de sanering feitelijk afgerond. Met het indienen van het verslag geeft de saneerder aan dat de sanering naar behoren is uitgevoerd. Aansluitend volgt de beoordeling van het bevoegd gezag. Als deze instemt met het evaluatieverslag is de sanering definitief afgerond. De saneerder heeft aan zijn verplichtingen voldaan. De Wbb schrijft voor dat het saneringsplan een einddatum bevat. Als de sanering de einddatum dreigt te overschrijden kan het bevoegd gezag de saneerder hierop aanspreken en verlangen dat er ofwel een aangepast saneringsplan komt, ofwel een afronding van de sanering plaats vindt (door indienen van het evaluatieverslag). Op deze wijze wordt voorkomen dat een sanering blijft voortduren.

De saneerder zal, gelet op art. 38 lid 1 onder c Wbb, bij de keuze voor de saneringsvariant die in het saneringsplan is opgenomen duidelijk moeten maken dat daarmee de nazorg zoveel mogelijk wordt beperkt. Het bevoegd gezag zal dit aspect expliciet moeten toetsen bij de instemming met het saneringsplan. Indien wordt voorzien dat nazorg noodzakelijk is, hoeft er echter nog geen nazorgplan ter instemming te worden overgelegd. Het nazorgplan kan het beste worden opgesteld wanneer het resultaat van de sanering bekend is. Daarom bepaalt de Wbb dat een nazorgplan pas hoeft te worden ingediend, indien in het evaluatieverslag van de sanering is aangegeven dat nazorg noodzakelijk is. Meer vragen over nazorg.

Twee situaties van financiële zekerheid kunnen zich voordoen:

1. Financiële zekerheid bij overdracht van verontreinigde grond (art. 55b Wbb). Naast de nieuwe eigenaar blijft de oude eigenaar hoofdelijk aansprakelijk totdat de nieuwe eigenaar zekerheid heeft gesteld. Het bevoegd gezag moet hiermee instemmen. Het Besluit financiële bepalingen bodemsanering regelt dat de zekerheid in stand blijft totdat het bevoegd gezag instemt met het saneringsplan. Ook daarin zijn de vormen van financiële zekerheid benoemd.
2. Financiële zekerheid gericht op de kosten van nazorg en langdurige saneringen (art. 39 Wbb). Het Besluit financiële bepalingen bodemsanering perkt deze bevoegdheid in, geregeld is namelijk dat deze zekerheid alleen mag worden gevraagd wanneer meer dan 50% van de kosten van sanering dan wel nazorg na een periode van tenminste 5 jaar wordt gemaakt.

Wie het bevoegd gezag is hangt af van de omstandigheden en de toedracht van het ontstaan van de verontreiniging.
Van belang is om het volgende af te wegen:

• Is de verontreiniging ontstaan als gevolg van een ongewoon voorval?
• Bevindt de verontreiniging zich binnen een inrichting Wet milieubeheer (Wm)?
• Zo ja, zijn er voor deze inrichting regels en voorschriften gesteld voor het melden en/of opruimen van een verontreiniging?

Afhankelijk daarvan kunnen er drie, niet scherp omlijnde, kaders van kracht zijn:

1. Als de verontreiniging is ontstaan door een ongewoon voorval binnen een Wm-inrichting zijn artikel 17.1 en artikel 17.2 Wm van belang. Het bevoegd gezag Wm is leidend en meldt het geval bij het bevoegd gezag Wbb. Als men zelf het gewenste saneringsdoel niet kan bereiken, wordt het bevoegd gezag Wbb verzocht aanwijzingen te geven (artikel 13 en artikel 27, tweede lid, Wet bodembescherming).
2. Als er geen sprake is van een ongewoon voorval, maar er zijn in de Wm-vergunning bepalingen opgenomen over het melden en opruimen van bodemverontreinigingen, dan is het bevoegd gezag Wm ook leidend. Het bevoegd gezag Wm meldt de verontreiniging bij het bevoegd gezag Wbb. Het bevoegd gezag Wm gaat daarbij na of aan de verplichtingen van de Wbb (zorgplicht artikel 13) wordt voldaan. Ook hier geld dat wanneer men zelf het gewenste saneringsdoel niet kan bereiken, het bevoegd gezag Wbb wordt verzocht aanwijzingen te geven (artikel 13 en artikel 27, tweede lid Wbb).
3. In alle andere gevallen is vooral het bevoegd gezag Wbb leidend (artikel 13 en 30 Wbb)

Ja, mits bij het ontgraven een zorgvuldige partijindeling is gemaakt op basis van de kwaliteit en geen sprake is van menging van sterk verontreinigde met licht verontreinigde grond.

Voor grond die vrijkomt bij een sanering is meestal in de beschikking ‘instemming saneringsplan’ opgenomen dat de grond afgevoerd moet worden naar een erkende verwerker. Maar het komt ook voor dat deze grond wordt afgevoerd naar een grondbank, wordt ingekeurd en bij voldoende resultaat weer kan worden hergebruikt. Dit is alleen toegestaan wanneer geen sprake is van menging van sterk verontreinigde grond met licht verontreinigde grond. Op grond van art. 28a van de Wbb moet bij het ontgraven van grond een zorgvuldige partij indeling worden gemaakt op basis van de kwaliteit. De saneerder kan hierop aangesproken worden door het bevoegd gezag. Wanneer onzorgvuldig wordt ontgraven kan het volgende worden ondernomen:

• een melding via Bodemsignaal (het toezichtloket van de VROM- en V&W-inspectie), waarna de inspectie zonodig kan optreden tegen de aannemer en/of milieukundig begeleider.
• de onzorgvuldig ontgraven grond alsnog in deelpartijen onderzoeken om zo mogelijk onderscheid te maken tussen toepasbare en niet toepasbare grond (kosten hiervoor zijn voor de toepasser).

Tot slot wordt opgemerkt dat bij een heterogene verontreiniging of bij zeer dunne bodemlagen het niet altijd mogelijk is om partijen gescheiden te ontgraven. Ook blijkt de kwaliteit van ex-situ partijen in veel gevallen schoner te zijn dan de in-situ onderzoeken aantoonden (zie onder andere: Effecten van de invoering van de SCG Regeling Depotkeuring).

Op 1 oktober 2010 is de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) in werking getreden. Met de inwerkingtreding van de Wabo is de bouwvergunning overgegaan van de Woningwet naar de Wabo en geïntegreerd in de omgevingsvergunning. In artikel 6.2c van de Wabo is neergelegd wanneer een omgevingsvergunning in werking treedt. Een omgevingsvergunning treedt niet eerder in werking dan nadat:

• met het (deel)saneringsplan is ingestemd, of
• is vastgesteld dat er geen sprake is van een geval van ernstige verontreiniging ten aanzien waarvan spoedige sanering noodzakelijk is, of
• een BUS-melding is gedaan en de vijf weken termijn is verstreken.

De aanhoudingsplicht voor beslissingen op aanvragen om bouwvergunning (art. 52a Woningwet) is in de Wabo in de vorm van een uitgestelde inwerkingtredingsbepaling teruggekomen.

Bij ongewijzigd gebruik hoeft u in de volgende situatie geen actie te ondernemen: er is een deelsanering uitgevoerd op basis van een lokaal onderzoek, waaruit is gebleken dat er geen sprake is van onaanvaardbaar risico buiten het gesaneerde gedeelte. Zodra echter het gebruik wijzigt, bijvoorbeeld van voormalig industriegebied naar nieuwe woonwijk, moet de risicobeoordeling opnieuw worden uitgevoerd. Hierna wordt een nieuwe beschikking afgegeven. In geval van gefaseerde sanering ligt dit anders. In dat geval wordt immers het gehele geval binnen een afgesproken termijn aangepakt. Er is dan ook geen sprake van een nieuwe beschikking.

In de Wabo is de term ‘(bodem)onderzoek’ niet gespecificeerd. Soms kan op basis van een historisch onderzoek al ‘vrijstelling’ worden verleend van een verdergaand bodemonderzoek. Een historisch onderzoek zegt namelijk vaak al iets over het ‘verdacht’ zijn van een locatie (wel of niet aanwezigheid in het verleden van een fabriek). Voor een indicatie van de aard en mate van de verontreiniging zal echter vaak (minimaal) een verkennend onderzoek nodig zijn (NEN 5740). Eventueel kan vervolgens nog een nader onderzoek zoals bedoeld in de Wbb worden gevraagd. Op grond van de Wet bodembescherming is de provincie en een aantal gemeenten hiertoe bevoegd. Zij zullen op basis daarvan ook een beschikking over de ernst en spoed van de verontreiniging nemen. Blijkt deze er niet te zijn, dan treedt de eerder verleende (omgevings)vergunning ook daadwerkelijk in werking.