Veelgestelde vragen over de circulaire bodemsanering

Nee, alle beschikkingen die voor 2006 zijn afgegeven waarbij urgentie is vastgesteld, worden aangemerkt als beschikkingen waarvan spoed is vastgesteld.

Herbeschikken is in principe niet mogelijk wanneer de urgentiebeschikking aangeeft dat binnen 4 jaar moet worden gestart met saneren. Als dit voor de saneerder een probleem oplevert moet worden bekeken of door het treffen van tijdelijke beveiligingsmaatregelen uitstel mogelijk is tot een voor hem gunstiger moment. Verder kunnen natuurlijk, indien toepasbaar, de mogelijkheden worden benut van een gefaseerde sanering of een deelsanering.

Herbeschikken is wel mogelijk voor ernstige verontreinigingen waarbij de urgentie is vastgesteld tussen 4 en 10 jaar (dus na 1 januari 2010). Dit kan plaatsvinden op verzoek van de saneerder.

Het is natuurlijk mogelijk dat er een beschikking is afgegeven die een urgentie aangeeft dat binnen 4 jaar moet worden gesaneerd, die destijds alleen was bepaald op basis van maatschappelijke criteria. In dat geval kan het gewenst zijn nog eens te bekijken of de omstandigheden nog hetzelfde zijn, of dat een andere afweging in de huidige situatie mogelijk is. Daarbij moet er een zorgvuldige belangenafweging plaatsvinden. Als zuiver milieuhygiënische overwegingen leiden tot andere besluitvorming, moet zorgvuldig worden omgegaan met de belanghebbenden. Op basis van de bestaande beschikking is mogelijk de verwachting ontstaan dat de overheid de aanpak van de verontreiniging op het aangekondigde moment zal starten. Contact en overleg met betrokkenen is dus noodzakelijk bij de besluitvorming over de aanpak en het eventueel opnieuw beschikken van het saneringstijdstip.

Nee, voor asbest is het volumecriterium niet van toepassing. Er is sprake van een geval van ernstige bodemverontreiniging met asbest in de bodem indien de gemiddelde concentratie binnen een ruimtelijke eenheid hoger is dan de interventiewaarde van 100 mg/kg d.s. (gewogen). Het vaststellen van de gemiddelde gewogen asbestconcentratie dient te worden uitgevoerd conform de NEN 57077.
Bij de overige stoffen is het volumecriterium wel van toepassing. Voor deze stoffen geldt dat sprake is van een geval van ernstige bodemverontreiniging indien voor één of meerdere stoffen de interventiewaarde wordt overschreden in een hoeveelheid van minimaal 25 m3 bodemvolume in het geval van een bodem- of sedimentverontreiniging, of 100 m3 poriënverzadigd bodemvolume in het geval van een grondwaterverontreiniging.

Nee, stap 3 is niet verplicht, De stappen 1 en 2 betreffen een standaard risicobeoordeling en dienen altijd uitgevoerd te worden. Indien uit de standaard risicobeoordeling volgt dat (een deel van) de aanwezige verontreiniging bij het huidige of toekomstige gebruik onaanvaardbare risico’s oplevert kan er, gelet op de mogelijke overschatting van de risico’s in de toegepaste methodieken in stap 2, aanleiding zijn te verwachten dat een meer specifieke risicobeoordeling voor het betreffende geval van ernstige verontreiniging tot een andere conclusie leidt. De initiatiefnemer kan er voor kiezen om een dergelijke locatiespecifieke risicobeoordeling (stap 3) aansluitend aan de standaard risicobeoordeling uit te voeren. Ook het bevoegd gezag Wbb kan aangeven dat een locatiespecifieke beoordeling plaats moet vinden, indien zij dat noodzakelijk acht met het oog op de besluitvorming.
De derde stap bestaat uit aanvullende metingen en/of aanvullende modelberekeningen. In de modelberekeningen kunnen modelmatig berekende gehalten worden vervangen door op de locatie gemeten gehalten. De derde stap wordt daarmee meer locatiespecifiek. Het is niet noodzakelijk om metingen of aanvullende modelberekeningen voor elk onderdeel van de generieke modelberekening te verrichten. De aanvullende metingen en/of aanvullende modelberekeningen kunnen worden gericht op kritische blootstellingroutes of onderdelen daarvan.
Er zijn nog geen gevalideerde meetmethoden of richtlijnen vastgesteld die dienen te worden gebruikt voor het uitvoeren van deze metingen in stap 3. Het RIVM heeft voor de locatiespecifieke beoordeling voor humane risico’s wel een aantal meetmethoden ontwikkeld of in ontwikkeling die kunnen worden gebruikt.
Voor de locatiespecifieke beoordeling van ecologische risico's kan een keuze gemaakt worden tussen de twee opties:

1. een gestructureerde maatschappelijke afweging in de vorm van een overleggroep met betrokkenen volgens de NEN 5737 om na te gaan of het zinvol is om vervolgonderzoek uit te voeren en/of sanering- en beheersmaaregelen zinvol en noodzakelijk zijn;
2. direct kiezen voor vervolgonderzoek in de vorm van een Triade-onderzoek of monitoring. Hiervoor kan de Handreiking 'TRIADE 2001: Locatiespecifiek ecologisch onderzoek' van het RIVM of de procesmatige aanpak volgens de NEN 5737. Het is aan de initiatiefnemer en het bevoegd gezag om tot overeenstemming te komen over de geschiktheid van de te gebruiken methode.

Uit recente onderzoekgegevens blijkt dat er een lagere opname van lood via voedingsgewassen is dan voorheen berekend. Bij bodemfuncties waarbij sprake is van gewasconsumptie (zoals ‘wonen met tuin’) betekent dit, dat pas bij een hogere loodconcentratie in de bodem de blootstelling kritisch wordt en tot effecten bij de mens kan leiden. Daarnaast is door EFSA/JECFA (internationaal onderzoeksorganisatie) aangegeven dat er geen veilige waarde is voor de blootstelling van kinderen aan lood. Gezien het EFSA/JECFA advies is het zeer onwenselijk om thans hogere loodconcentraties in de bodem te hanteren als grens voor onaanvaardbare humane risico's. De werkgroep NOBOWA deelt deze opvatting. Het gevolg hiervan is dat de concentratie aan lood in de bodem waarbij sprake is van onaanvaardbare humane risico's voor de bodemfunctie ‘wonen met tuin’ in stap 2 ongewijzigd blijft. Wel is in de Circulaire bodemsanering de mogelijkheid geboden om op basis van een locatiespecifieke beoordeling (stap 3) rekening te houden met locatiespecifieke kenmerken, zoals bijvoorbeeld het hanteren van een factor voor de biobeschikbaarheid van lood van 40% bij stedelijke ophooglagen, toemaakdekken en hiermee vergelijkbare bodems waarvan kan worden aangetoond dat de loodverontreiniging een lage humane biobeschikbaarheid heeft. Het bevoegd gezag heeft in stap 3 ook de mogelijkheid om rekening te houden met beperkte gewasconsumptie uit eigen tuin, een gebuiksbeperking aan te geven (afraden van consumptie uit eigen tuin) of ui te gaan van de daadwerkelijke opname van lood door moestuingewassen op basis van gewasmetingen.

Voor gebieden waar een bodemkwaliteitskaart en -beheerplan is opgesteld op grond van de Vrijstellingsregeling grondverzet mag voor de duur waarvoor de bodemkwaliteitskaart geldt, tot maximaal 5 jaar na inwerkingtreding van het Besluit bodemkwaliteit (Bkk), nog volgens de Vrijstellingsregeling grondverzet worden gewerkt. In dat geval wordt voor het hergebruik van grond en baggerspecie geen gebruik gemaakt van het generieke of gebiedsspecifieke kader uit het Bbk. In dat geval zal de betreffende gemeente in de meeste gevallen nog geen bodemfunctiekaart onder het Bbk hebben vastgesteld.
Bij het ontbreken van een bodemfunctiekaart dient volgens de circulaire de achtergrondwaarde (AW2000) te worden gehanteerd als terugsaneerwaarde. Het bevoegd gezag Wbb heeft echter een eigen motiveringsplicht bij het vaststellen van de saneringsdoelstelling, waardoor een afwijkende doelstelling voor een concreet geval of specifiek gebied tot de mogelijkheden behoort. Met het oog op het gewenste duurzame en functiegerichte bodemgebruik van het Bbk ligt het voor de handom ook in deze gevallen gebruik te maken van de generieke bodemfunctieklassen en bijbehorende waarden. Bij het ontbreken van een bodemfunctiekaart kan aan de handvan het (toekomstig) gebruik van de locatie de meest passende functieklasse en bijbehorende maximale waarden worden bepaald.
Indien een bevoegd gezag Wbb overweegt om andere terugsaneerwaarden te hanteren, die niet direct op de functie zijn gebaseerd (bijvoorbeeld gebaseerd op een bestaande bodemkwaliteitskaart), dan is het van belang om voor de gekozen waarden na te gaan wat de risico's zijn van de actuele bodemkwaliteit op het huidige of toekomstige gebruik (functie) van een gebied of locatie. Hiervoor kan het bevoegd gezag (een niet verplicht gedeelte) uit de Risicotoolbox bodem (RTB) gebruiken. Met behulp van die toetsing kan een bevoegd gezag op grond van de beoogde terugsaneerwaarde (bijv. zone/omgevingskwaliteit) bepalen of dit gezien het specifieke gebruik een goed gekozen terugsaneerwaarde is.

In bijlage 6 van de Circulaire bodemsanering is een richtlijn voor het omgaan met niet-genormeerde stoffen opgenomen. Het gaat hierbij om stoffen die slechts incidenteel als bodemverontreiniging worden aangetroffen en waarvoor in de circulaire bodemsanering en regeling bodemkwaliteit geen normen (interventiewaarden, indicatieve niveaus voor ernstige verontreiniging (INEV’s), achtergrondwaarden grond of streefwaarden grondwater) vermeld zijn. Bij het ontbreken van deze normen is niet duidelijk of sprake is van een bodemverontreiniging en/of sprake is van ernst en spoed. Deze richtlijn geeft voor deze stoffen handvaten.