Routekaart papier- en kartonsector: next level

De Nederlandse papier- en kartonindustrie staan al in de top drie van beste recyclers ter wereld. En de ambities reiken nog verder. Op 17 november 2011 presenteerde de sector de 'Routekaart VNP', een vervolg op het plan 'Energietransitie Papierketen'. Alle eindproducten moeten al in 2020 met de helft van de energie gemaakt kunnen worden. Gerrit Jan Koopman, directeur van de Koninklijke Vereniging van Nederlandse Papier- en Kartonfabrieken (VNP): "Een substantiële verandering is alleen mogelijk als je de lat zeer hoog legt."

Wat begon met papyrusrollen in het oude Egypte is eigenlijk nauwelijks veranderd: papier is een eeuwenoud natuurproduct. Wel veranderde het productieproces en de afname steeg enorm. De papierproductie in Nederland bedraagt grofweg 2,9 miljoen ton in 2010. Stijgende energieprijzen, grondstofschaarste en kostbare CO₂-rechten vragen om ambities zodat de bedrijfstak ook in toekomst gezond blijft. Koopman: "Wil je echt iets veranderen, dan moet je de lat hoog leggen. Onze ambitie is om al in 2020 energieverbruik in de papierketen te halveren. Dat vraagt een ver vooruitziende blik en de durf om in te zetten op onconventionele ideeën. Alleen dan kun je resultaat behalen." Die overtuiging werd in 2004 geconcretiseerd in 'Energietransitie Papierketen 2004-2020'. Het resultaat? Tot 2010 bespaarde de papierindustrie met proces- en ketenmaatregelen al 11,3 procent aan energie.

Lesson learned: fundamenteel anders denken
Het plan vormt dan ook het fundament onder de ambitieuze routekaart van de sector. Koopman vervolgt: "Essentieel is dat bij het formuleren van onze ambities en ideeën mensen buiten onze sector een centrale rol hebben gespeeld. Op deze manier innoveren levert substantieel andere inzichten. Een 'lesson learned' die ik iedereen kan aanbevelen. In 2006 vroegen we twee teams met 'vreemde ogen', wetenschappers en experts van buitenaf, welke paden we het beste konden bewandelen." Het beste team zou winnen, maar de ruim 120 ideeën van beide partijen waren te mooi om niet te gebruiken. Ze resulteerden in vijf paden die nu worden ingezet om 50 procent energiebesparing te halen in 2020. Koopman: "De overheid was enthousiast over onze systematiek en wilde deze ook met andere sectoren delen. Dat maakte ons als het ware voorloper van de aanpak die nu in de MJA3 en MEE met ketenefficiency en routekaarten wordt ingevuld."

De vijf paden naar 50 procent
De sector formuleerde vijf innovatieve paden. Koopman:

• "Het eerste pad, Energy Management, draait om het veranderen van mindset en implementatie van best-practice processen;
• Energy Neutral Paper – fossielvrij - is gericht op het implementeren van een duurzame energievoorziening en –conversie;
• Supply Chain of the Future leidt tot minder materiaalgebruik en meer hoogwaardige producten;
• Biorefinery gaat om de efficiënte verwaarding van biobased grondstoffen;
• En tot slot Without Water draait om grote energiebesparingen op unit operation niveau door de ontwikkeling van doorbraaktechnologieën."

Ketensamenwerking en biorefinery
De laatste drie paden laten zien dat de sector sterk inzet op ketensamenwerking. Door het terugdringen van materiaalverspilling bij drukkerijen bijvoorbeeld maar ook door samenwerking met andere sectoren in het 'Dutch Biorefinery Cluster' (DBC) en een samenwerking met de Agro-, Papier- en Chemiesector (APC). Hier bekijkt men hoe uit biomassa nieuwe grondstoffen kunnen worden gemaakt. Koopman: "Want recycling is veel meer dan het hergebruiken van papier. Het is ook het hoogwaardiger gebruiken van reststromen en biomassa. Zo kunnen wij vezels uit bijvoorbeeld aardappelen of suikerbieten gebruiken om papier te maken. En daarmee hout als grondstof vervangen. En de chemische sector kan ons papierslib weer inzetten om bioplastic te maken. Samen halen we steeds hogere waarde uit dezelfde biomassa. Met de schaarste van grondstoffen is dit zeer noodzakelijk."

Langetermijn katalysator
Koopman: "De papierindustrie is binnen de energieconvenanten al jaren bezig met energiebesparingen. Dan is het cruciaal om de aandacht vast te houden en duurzaamheid als een positieve uitdaging te blijven zien. Het 'Transitiehuis' speelt een belangrijke rol in ons transitietraject en werkt als katalysator. Je hebt een proactieve, coördinerende en regisserende rol nodig die boven alle paden blijft hangen om deze aan te jagen waar nodig. Het is hard werken, maar ik ben zeer gelukkig met de al behaalde resultaten en daarmee trots op het proces."

Nieuw overheidsbeleid
Koopman ziet een grote uitdaging in het nieuwe beleid van de overheid. "De topgebieden hebben nu een leidende rol gekregen in het stimuleren van ketensamenwerking en het bijeenbrengen van verschillende partijen en mensen. Met minder middelen moeten meer partijen bediend worden, bij uitstek een kans voor samenwerking. Onze sector heeft getoond buiten haar bedrijfsgrenzen te willen kijken en actief te zoeken naar coalities. Met resultaat, dus we hopen dat dit binnen het nieuwe beleid verzilverd kan worden."