Nimmerdor in Grijpskerke
Waar een klein dorp groot in kan zijn: in het Zeeuwse Grijpskerke is de eerste CO2-neutrale straat van Nederland een feit en ook het energiezuinige woonzorgcomplex Nimmerdor nadert voltooiing. De Zeeuwse mentaliteit van ‘afspreken en doen’ deed een hoop, maar het succes zit ’m vooral in de tomeloze inzet en betrokkenheid van alle partijen. Op donderdag 13 oktober organiseerde het Lente-akkoord een excursie naar dit - met recht - ‘Excellente Gebied’.
De ontvangst is midden op de bouwplaats, in het tijdelijke informatiecentrum. Dit informatiecentrum staat symbool voor de innige samenwerking, daadkracht én het enthousiasme van alle betrokken partijen, waardoor ze snel iets uit de Zeeuwse klei weten te stampen. Alle 13 partners - van de architect, de installateur, de aannemer tot de leveranciers – bouwden en doen mee aan het infocentrum. En ook vandaag zijn de meeste partijen bij de excursie aanwezig om met onverminderd enthousiasme hun verhaal te vertellen: wethouder Chris Maas en projectleider Lisette Kaashoek van de gemeente Veere, Patrick Harting van ontwikkelaar Marsaki, Gert van Kralingen van Heijmans Bouw Zeeland, Martijn Jansen van de Architecten Alliantie en Ron Studulski van Woningcorporatie Woonburg. Jan van Seters van de Zeeuwse Milieufederatie is de dagvoorzitter.
Hoe het begon
Het was de Zeeuwse Milieufederatie die inmiddels al weer jaren geleden met het initiatief kwam om een klimaatvriendelijk bouwproject te starten, samen met de Architecten Alliantie en energie- en installatieadviseurs Dubourgraaf. De gemeente omarmt het initiatief en toont politieke lef. Wethouder Chris Maas: ‘Zonder lef, durf en inspanning kom je nergens. Sommige dingen moet je gewoon doen.’ Inmiddels is het woonzorgcomplex (WoZoCo) met koop-en huurappartementen, een dorpshuis, jeugdhonk en gymzaal bijna klaar en de 19 C02-neutrale woningen zijn grotendeels verkocht en verhuurd. Ontwikkelaar Patrick Harting leunt nu tevreden achterover, maar heeft een spannende tijd achter de rug. Harting: ‘We gingen richting geven aan een project waarvan we op dat moment geen idee hadden welke richting het op zou gaan.’
Ook voor de gemeente werd het pionieren, vooral met betrekking tot de besluitvorming. Lisette Kaashoek is vanuit de afdeling Welzijn van de Gemeente Veere betrokken bij het welzijnsgedeelte van het woonzorgcomplex. Kaashoek: ‘Je zou kunnen stellen dat niet het bouwen, maar de besluitvorming de meeste tijd en inspanning heeft gekost. Zo neemt de gemeente bijvoorbeeld pas een besluit op basis van een plan dat financieel rond is, terwijl subsidies alleen worden toegekend als er een besluit is.’ Doordat dit proces lastig verliep, ging de eerste paal uiteindelijk pas in december 2010 de grond in, terwijl de oplevering – als voorwaarde voor een Europese subsidie - al op 1 oktober moest volgen.
Stand van zaken
Lang verhaal kort: het lukte. De eerste woningen van de CO2-neutrale straat en de maatschappelijke ruimtes van het woonzorgcomplex zijn opgeleverd. Aan de rest wordt nog volop gebouwd. De rondleiding biedt een mooie blik achter de schermen. Vooral de enorme dikke isolatielaag in de muren springt in het oog, in schril contrast overigens met de grootte van de woningen. Bijna vergeten dat het hier gaat om senioren- en starterswoningen. Een groep die een lage energierekening goed kan gebruiken, maar tegelijk woningen waar geen dikke winst op kan worden gemaakt.
Woningcorporatie Woonburg legde op iedere woning tussen de 3000 en 7000 euro toe. Ron Studulski van Woonburg: ‘Dat we het niet terugverdienen was geen reden om niet mee te doen. Voor ons is het een manier om ervaring op te doen en om comfortabele, toekomstbestendige woningen op de markt te brengen. Maar zonder aangepaste wet- en regelgeving waardoor we bijvoorbeeld voor zeer energiezuinige de huren mogen aanpassen, kunnen we dit niet ongelimiteerd blijven doen. Voor de troepen uitlopen is op dit moment voor een woningcorporatie nog niet erg rendabel.’
Winst
Ook met de koopwoningen valt er weinig van de duurzame investeringen terug te verdienen, zolang de kopers geen extra hypotheekruimte krijgen voor energiezuinige woningen. Als ze in deze markt überhaupt al een hypotheek krijgen. Voor ontwikkelaar Marsaki zit de ‘winst’ ook vooral in de ervaring. Met die ervaring op zak, zijn ze inmiddels ook op andere plekken in Zeeland aan het ‘passief bouwen’ geslagen.
Heijmans Bouw Zeeland betaalt nu ook veel leergeld, maar investeert hiermee in de toekomst. Gert van Kralingen: ‘Het besef is heel groot dat als we nu niet aanhaken, we de boot missen. We willen de ervaringen die we hiermee opdoen van hoog tot laag verankeren in de organisatie.’ Het leren gaat met vallen en opstaan. ‘Je bouwt op een manier en gebruikt materialen waar je geen tien jaar ervaring mee hebt. We hebben dan ook veel bij onze buren, de Belgen, gekeken. Daar is energieneutraal bouwen al jaren dagelijkse praktijk en wat me opviel is de relaxte manier waarop ze er mee omgaan.’
Scherp toezicht
Een spannend moment wordt de oplevering, waarbij met infrarood en de Blower Door-test de lucht- en kierdichtheid wordt getest. Bij positieve resultaten wordt het felbegeerde predicaat ‘passiefhuis’ werkelijkheid. De energieprestaties zijn in het geval van Grijpskerke in het contract met de aannemer opgenomen. Die bouwde op zijn beurt veel tussentijdse toetsen en metingen in om niet voor verrassingen te komen staan. Van Kralingen: ‘Tijdens de voorbereiding geef je waarden aan en op welke manier je die denkt te halen. Dat is een zeker risico en je moet proberen die risico’s zo snel mogelijk in het proces te elimineren. Als bij de oplevering blijkt dat je het niet gehaald hebt, is het te laat.’
Iedereen op de bouw moet dus doordrongen zijn van het belang en uiterst zorgvuldig zijn in de uitvoering. Dat betekent veel extra instructies geven en scherp toezicht houden. Gert: ‘Je moet veel meer dan gebruikelijk rondlopen. Als iemand op dit moment iets niet goed afplakt, zien we het straks in de test. De impact van fouten kan heel groot zijn en dat moet bij iedereen tussen de oren zitten. Infrarood maakt alles zichtbaar, een kier voor het zicht een beetje ‘afpurren’ is er niet meer bij.’ Ook tijdens de rondleiding wrijft Gert met zijn hand over de aansluiting van het isolatiemateriaal met een kozijn. Aan zijn fronsende blik te zien, zal een enkele bouwvakker na afloop van de rondleiding Gert nog te spreken krijgen.
De rol van de architect
Met alle aandacht voor de techniek en de prestaties, dringt de vraag zich op wat hierbinnen de positie van de esthetiek nog is. Waar vroeger in een ontwerp bijvoorbeeld werd gekeken naar wat optisch de mooiste plek voor het kozijn was, is de plek nu afhankelijk van nauwkeurige berekeningen. Architect Martijn Jansen: ‘Het is inderdaad een heel andere manier van werken, niets is meer vanzelfsprekend en niets staat meer op zich. De uitdaging en het spannende schuilt nu in de integrale aanpak. Je moet vanaf het begin nauw optrekken met de installateur, de bouwer, de constructeur en dan nog stoot je af en toe je hoofd.’
Business as usual
Bij de discussie na afloop van de rondleiding, blijken niet alleen de vastgestelde huurprijzen en de hypotheekruimte obstakels, maar ook bijvoorbeeld het aanbestedingsbeleid. Hierbij wordt vooral op kosten geselecteerd, en minder op prestaties met betrekking tot duurzaamheid of zelfs, of je met een duurzaam bedrijf te maken hebt. Binnen deze context is het extra opvallend dat alle partijen achter de tafel niet beschuldigend naar de centrale overheid wijzen, maar juist oproepen tot meer initiatieven vanuit de markt en lokale overheden. Harting: ‘Je kunt wachten tot het van bovenaf gebeurt, maar je kunt het ook van onderop afdwingen. Door voor de muziek uit te lopen, haal je de muziek vanzelf naar je toe. Over tien jaar is energieneutraal bouwen business as usual.’ Chris Maas knikt instemmend: ‘Ik nodig hierbij alle wethouders van Nederland uit een kijkje te komen nemen in Grijpskerke en het voorbeeld te volgen in hun eigen gemeente.’
Gegevens
- Plaats:Zeeland, Gemeente Veere, Grijpskerke, Nimmerdor
-
Omvang project:
-C02-neutrale straat met 14 energieneutrale grondgebonden koopwoningen, 5 grondgebonden huurwoningen
-Woonzorgcomplex met 7 koop- en 23 huurappartementen, een dorpshuis, jeugdhonk en gymzaal. -
Energiemaatregelen:
Woningen
Concept: Passiefhuis
Aanvullende maatregelen: DX-warmtepomp, vloerverwarming, douche met warmteterugwinning, WTW-gebalanceerde ventilatie, zonneboiler.
Alle energie wordt gecompenseerd met pv-panelen
Energieprestatie: Energieneutraal
Woonzorgcomplex
Concept: Keramisch passief
Aanvullende maatregelen: individuele HR-ketels, WTW-gebalanceerde ventilatie. Een gedeelte van de energie wordt gecompenseerd met pv-panelen
Energieprestatie: EPC 0,2
7 TIPS
- Toon lef, durf en inspanning
- Betrek alle partijen vanaf het allereerste begin en zorg voor een integrale aanpak
- Schep duidelijkheid over ieders rol
- Zorg voor voldoende toezicht tijdens de bouw
- Leg de energieprestaties vast in het contract met de aannemer.
- Verlies de zakelijkheid niet uit het oog, leg afspraken goed vast
- Probeer de risico’s zo snel mogelijk te elimineren en op te lossen
Meer informatie
Informatiecentrum Nimmerdor is op afspraak door iedereen te bezoeken.
