Innovatieve samenwerking belangrijker dan technieken
Per 2018 moet de overheid al energieneutraal bouwen. Tijdens de Dutch Green Building Week in september bediscussieerden Agentschap NL, de Rijksgebouwendienst en marktpartijen wat nodig is om dat te bereiken. Alle benodigde technieken om gezonde en duurzame panden te verwezenlijken zijn voor handen, maar op het gebied van aanbesteding, samenwerking, energievoorziening, financiering en monitoring zijn procesinnovaties en creatieve oplossingen nodig.
Decor voor de discussies over energieneutraal bouwen waren twee gebouwen van de Rijksgebouwendienst: hoofdkantoor ‘Westraven’ van Rijkswaterstaat in Utrecht en het nieuwe kantoor van de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) en de Belastingdienst in Groningen. Beide gebouwen zijn een goed voorbeeld van duurzaam bouwen. Na een rondleiding door de gebouwen bespraken Agentschap NL, de Rijksgebouwendienst en aanwezige marktexperts, waaronder architecten, projectontwikkelaars, taxateurs en duurzaamheidadviseurs, wat bij toekomstige gebouwen nodig is om de stap naar energieneutraliteit te zetten.
Integraal (PPS-)projectteam
De eerste horde op weg naar energieneutrale gebouwen is de financiering. "Zo’n gebouw vraagt om investeringen die individuele beleggers nooit op tafel zullen leggen", stelde architect Gerard Loozekoot tijdens de discussie in Groningen. Tijdens beide bijeenkomsten vinden aanwezigen dat alle betrokken partijen hun krachten vanaf de eerste dag moeten bundelen in een integraal projectteam.
Bijvoorbeeld door selectie via een PPS-constructie en zoals in het geval van DUO en Belastingdienst, de ontwerpende partijen te betrekken bij de exploitatie via een DBFMO-contract. Projectmanager Wout van Vilsteren, van Duo2, het consortium van Strukton, Ballast Nedam en John Laing: "Met zo’n constructie ben je als consortium een lange tijd verantwoordelijk voor het pand. De motivatie om te investeren, is dan groter. Leveren we geen kwaliteit, dan hebben we onszelf daarmee in de exploitatiefase."
Gebouwontwerp opschalen tot gebiedsniveau
Is de financiering eenmaal rond, dan moet er een ontwerp op tafel komen. "Het is belangrijk dat alle bouwpartijen hiervoor integraal samenwerken", benadrukte architect Ronald Schleurholts in Utrecht. Betrek een installateur niet pas als het ontwerp er ligt, maar laat hem direct meekijken." De basis voor integrale samenwerking is: vertrouwen, zo kwam meermalen tijdens de discussies naar voren. Daarnaast werd tijdens de discussies meerdere malen benadrukt dat je bij het ontwerp moet kijken op gebiedsniveau, zodat je uitwisseling en opwekking van energie kunt meenemen.
"Ga met een gemeente in gesprek over de gebiedsontwikkeling en hoe deze kunt laten samenvallen met je gebouw", legde Peter Eitjes uit, projectmanager bij de Rijksgebouwendienst: "Zo kom je erachter of je bijvoorbeeld energievoorzieningen kunt delen met andere gebouwen in de omgeving." Paul van Bergen, adviseur bouwfysica: "Energieneutraliteit kunnen we niet in één gebouw vatten, dat is echt een utopie."
Verwachte energieprestaties daadwerkelijk meten
Wil de overheid in 2018 energieneutraal bouwen dan moet de Rijksgebouwendienst in aanbestedingen stevig inzetten op duurzaamheid, zo bleek tijdens de discussies. Eitjes: "In Groningen hebben we partijen maximaal gestimuleerd om te concurreren op kwaliteit door weinig punten tot te kennen aan een inschrijving die lager is dan het budget. En dat zien we terug in materialisatie en innovatieve technieken."
Staat een gebouw eenmaal, dan is het belangrijk om na te gaan of een gebouw de voorspelde prestaties ook waarmaakt. "Zeker wanneer je als huurder de kosten zelf draagt is dat belangrijk", vindt George Jeremic, facilitair manager bij Rijkswaterstaat. Met goede monitoring houd je in de gaten of installaties goed blijven functioneren en waar eventuele verbeterpunten liggen."
Voortrekkersrol Rijksgebouwendienst
Energieneutraliteit staat komende jaren hoog op de overheidsagenda benadrukte de Rijksgebouwendienst tijdens de paneldiscussies. Dit betekent dat de Rijksgebouwendienst zelf werkt aan een aanpak voor energieneutrale gebouwen, de kennis en ervaring die de dienst daarmee opdoet deelt, marktpartijen nog meer gaat betrekken, en de discussie over energieneutraal bouwen blijft aanzwengelen.
